Skip to main content
فهرست مقالات

حق و باطل(8)، میزانها و مقیاسهای حقیقت

نویسنده:

(9 صفحه - از 12 تا 20)

کلید واژه های ماشینی : قیاس، حق، تعقل، بدیهیات، حقیقت، باطل، تجربه، شک، مکتب، خبر

خلاصه ماشینی:

"آیا طرفداران تعقل، منکر تجربه‌اند؟ آیا طرفداران تجربه، منکر تعقلند؟ آیا نباید اذعان کرد که هم طرفداران تجربه، به تعقل اوج می‌نهند و هم طرفداران تجربه برای تعقل ارزش و اعتبار قایلند؟ اگر چنین باشد، چرا بگوییم: آنها در مقابل یکدیگر ایستاده‌اند؟ آیا بهتر نیست بگوییم: آنها در کنار هم ایستاده‌اند؟ حقیقت این است که هر چند طرفین برای تعقل و تجربه ارزش و اعتبار قایلند، ولی در عین حال، چنان با هم اختلاف دارند که باید آنها را در مقابل هم و نه در کنار هم بدانیم. جای این سوءال است که آیا خود این قضیه، یک حقیقت است یا نه؟ اگر حقیقت نیست، باطل است و اگر باطل است، چگونه می‌توان تجربه را معیار و مقیاس سنجش حقیقت قرار داد؟ و اگر حقیقت است، آیا خودش هم تجربی است یا نه؟ اگر تجربی نیست، به چه معیاری حقیقت است؟ آیا نباید اذعان کنیم که یک حقیقت فوق تجربه داریم که خود، بدیهی یا مستند به قضایای بدیهی است؟ در این صورت، چاره‌ای جز قبول مکتب تعقل و انکار مکتب تجربه نداریم. از استدلال باشند، ولی از سه جهت، وابستگی دارند: هم از جهت نیاز به تجربه و هم از جهت مداخله یک قیاس عقلی برای تعمیم و سیر از جزیی به کلی و هم از جهت نیاز به قضیه بدیهی اول الاوایل و ابده البدیهیات یعنی عدم جواز اجتماع و ارتفاع نقیضین که علاوه بر این که تکیه‌گاه قضایای غیر بدیهی است، تکیه‌گاه قضایای بدیهی اولی دیگر از قبیل «الکل أعظم من الجزء» هم هست."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.