Skip to main content
فهرست مقالات

کانت و علیت به عنوان امری پدیداری، فرآیندی، و پیاپی

نویسنده: ؛

بهار 1384 - شماره 1 (34 صفحه - از 27 تا 60)

کلیدواژه ها : علیت ،توالی ،زمان ،ضروری ،عینی ،کانت‌

کلید واژه های ماشینی : ادراکات حسی ،توالی عینی ،عینی ،اثبات علیت ،حسی ،اصل علیت ،براهین کانت در اثبات ،توالی ضروری ،استدلال کانت ،توالی عینی در زمان ،توالی با قوانین ضروری ،قانون علیت ،توالی عینی تجربه ،توالی در زمان ،معنای توالی ضروری ،سخن کانت ،قوانین علی خاص ،توالی زمان ،براهین کانت ،نظم ادراک ،توالی علت ،قوانین علی ،ممکن ،علت از معلول ،مفهوم علیت ،توالی پدیدارها ،قوانین ضروری ،دلیل علیت ،مسأله علیت ،نظم عینی

برخورد کاملا ویژه و متفاوت کانت با مسائل فلسفی او را به سمتی سوق داد که در خصوص مسأله علیت نیز تفسیری ارائه دهد که بسیار قابل تأمل است.به نظر می‌ رسد که اصل علیت آنسان که کانت آن را در تمثیل سوم خود مطرح کرده و مبرهن‌ می‌سازد تفاوتهایی اساسی و سرنوشت‌ساز با مفهومی که دیگر فیلسوفان از علیت در مد نظر داشته‌اند دارد؛و مهم این است که اگر براهین کانت در اثبات علیت موفق به‌ نظر آیند،این به معنای اثبات علیت به معنا و مفهومی است که کانت از آن مراد کرده‌ است.البته این مسأله-یعنی اراده مفهومی متفاوت از علیت-خود ناشی از نظر کانت‌ مبنی بر آن است که ما نمی‌توانیم با تعریفی خودسرانه در باب ماهیت علیت تصمیم‌ بگیریم،بلکه باید هویت تجربه زمانی را تحلیل کنیم و در آن صورت می‌بینیم که این‌ تجربه متضمن علیت به معنای توالی ضروری است.براهین کانت سعی در تحلیل این‌ تجربه و نشان دادن توالی ضروری مستتر در آن دارند،ضرورتی که شرط تجربه‌ پدیدارهای متوالی و زمانمند است. این مقاله با نظر به آراء شارحین کانت به نقد و تحلیل براهین وی می‌نشیند و ضمن‌ ارزیابی دو سنخ اصلی‌اش که در براهین وی تمیز داده می‌شود،در برتر دانستن یکی‌ نسبت به دیگری رأیی خلاف رأی معمول شارحین اتخاذ می‌کند.از مهمترین شاخصه‌ های علیت مطابق با اصلی که کانت مطرح می‌سازد این است که علت و معلول اولا متعلق به حوزه پدیدارهای تجربی و طبیعی‌اند،ثانیا از سنخ تغییراتند(و نه مثلا از سنخ‌ جواهر)،و ثالثا نسبت به هم متوالی‌اند و نه همزمان.این خصیصه سوم از مهمترین‌ نکات مورد توجه این مقاله است.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.