Skip to main content
فهرست مقالات

عرفی، مخترع طرز تازه

نویسنده:

(6 صفحه - از 34 تا 39)

خلاصه ماشینی:

"حال درنگی کنیم:«مخترع طرز تازه»بودن او هرگز به این معنی نیست که تنها او برای اولین بار تازگیهایی در شعر ایجاد کرده که بعدها ویژگی‌های عمومی سبک هندی را ساخته است؛و قیل از او و در کنار او دیگران چنین نوآوریهایی نداشته‌اند؛هرگز!سخن بر سر این است که در میان شاعرانی که در قرن دهم دست به نوآوری زده‌اند-که البته از قرن نهم ادعای خیال بندی و نوآوری آغاز شده-عرفی سرآمد آنهاست. شاید هنوز فهم چنین استعاره‌هایی دشوار نباشد: نوید نگاهی که دلجوی ماست که صد دشنه در آستین صداست پیامی که امید را زنده کرد که تابوت یأسم به دوش فناست(2/51) اما، وقتی ازترکیب استعاره‌های تجریدی، شبکه تازه‌ای از کلمات پدید آمد که با منطق عادی سخن در زنجیره کلام فرسنگها فاصله گرفت و منطق دلالی سخن فرو ریخت دیگر باید«شعر گفت و معنی از خدا طلبید»و به قول منیر لاهوری چنین سخنان رنگین گفتن جز با ریختن خون معنی ممکن نیست: 3 با خیال همتت آرایش افروز هوس در دیار کامرانی جعد فرصت نشکند(2/95) ای خیال غمزه‌ات نشتر شکن در چشم خواب وی به فتوی لبت غسل تبسم در شراب(2/44) گر نسیم باغ خلقت منتشر گردد، شو عطسه از مغز یبوست چشمه‌انگیز گلاب(2/31) می فشاند بر لبم خون مراد عطسه‌ای کز مغز حرمان می‌زنم(2/267) جالب این که ازاین دست ادبیات در قصاید عرفی نمونه بیشتر دارد. شاید به همین دلیل بوده است که وقتی در قرن یازدهم و دوازدهم افراط در «خیال بندی»از رهگذر خلق استعاره‌های تجریدی گسترش یافته بود و شاعر م توانست در عین ایجاز و فشردگی از طریق آفرینش ترکیب‌های استعاری، خیال آفرینی‌های دور از ذهن کند-همان کاری که عرفی در قصیده‌اش بیشتر بدان رغبت نمود-قصایدش را بر غزلهایش ترجیح دادند و صاحب«بهارستان سخن»در باب عزل او چنین قضاوت نمود:«مولانا عرفی را به غزلیات چندان توجه نبود، لهذا غزل وی دلنشین نیست مگر به ندرت برخی ابیات برجسته ناخن به دل نمی‌زند»."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.