Skip to main content
فهرست مقالات

تصحیف تناسب در شعر حافظ

نویسنده:

(14 صفحه - از 54 تا 67)

کلید واژه های ماشینی : تصحیف ،تناسب ،تصحیف تناسب ،تصحیف تناسب در شعر حافظ ،حافظ ،ربط ،جام ،باد ،تیر ،تصحیف تناسب با تغییر ،دیوان حافظ ،خور ،حرکت ،جور ،خانلری ،شمع ،ناز ،تغییر نقطه ،انجوی ،ایهام تناسب ،تغییر نقطه و حرکت ،حافظ خانلری ،تغییر حرکت ،دیوان حافظ مصحح شادروان انجوی ،بیت حافظ ،کار ،جام می حافظ ،حافظ انجوی ،معنای موسیقایی ،بیت در دیوان حافظ

خلاصه ماشینی:

"لعل سیراب به خون تشنه لب یار من استوز پی دیدن او دادن جان کار من است(ص 121)در این بیت، چنانچه«پی»را با تغییر نقطه به«نی»(ساز مشهور) بدل کنیم، «نی»از سویی با«لب»و از دیگر سو با«کار»-که گفتیم از مصطلحات موسیقی است-تناسب دارد. از دیگر سو مصراع دوم بیت در دیوان حافظ مصحح شادروان انجوی شیرازی به جای«بوی»، «یاد»دارد:«بر یاد زلف یار پریشانیت نکوست» 12که در این صورت، «یاد»به تصحیف، «باد»است و از آنجا که«باد»، «زلف یار»را«پریشان»می‌کند، با این الفاظ، تناسب دارد. بدین ترتیب، «پر»با«تیر»و«کمان»تناسب پیدا می‌کند:به بال و پر مرو از ره که تیر پرتابی/هوا گرفت زمانی ولی به خاک نشستبسوخت حافظ و ترسم که شرح قصه اوبه سمع پادشه کامگار ما نرسد(ص 180)که اگر با تغییر نقطه، «سمع»را به«شمع»تبدیل کنیم، خواهیم دید که«شمع»با«بسوخت»و نیز با«شرح قصه»تناسب دارد:«شرح این قصه»مگر«شمع»برآرد به زبانورنه پروانه ندارد به سخن پرواییناز پرورد تنعم نبرد راه به دوستعاشقی شیوه رندان بلاکش باشد(ص 181)که باز هم«رندان»با پذیرش نقطه‌ای«زندان»می‌شود که اینجا، با «بلاکش»ملایم می‌گردد. مصراع نخست این بیت در چاپ شادروان انجوی اینگونه است:«مگرم شیوه چشم تو بیاموزد کار» 25در این صورت، «مگر»(با کاف فارسی و فتح اول و دوم)با تغییر«سرکش و حرکت»، «مکر»(حیله)می‌شود که با«شیوه»-که معنی«مکر»نیز می‌دهد-(فرهنگ معین، ذیل«شیوه»)ربط دارد. از آب دیده صد ره طوفان نوح دیدموز لوح سینه نقشت هرگز نگشت زایل(ص 258)در این بیت، از یک سو، «زایل»با تغییر نقطه و حرکت، «زابل»(بر وزن«کابل»می‌شود و«زابل»-که از مصطلحات موسیقی قدیم است- 37با«نقش»و«ره»-در معنای موسیقایی‌شان-ربط می‌یابد و از دیگر سو، «ره»(مخف«راه»)به تصحیف، «زه»(تراوش آب از درز و لای چیزی‌فرهنگ معین)می‌شود که با«آب»ملایم می‌گردد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.