Skip to main content
فهرست مقالات

روشنفکری در تاریخ معاصر ایران

مصاحبه شونده:

(6 صفحه - از 33 تا 38)

کلید واژه های ماشینی : روشنفکری، دین، غرب، ایران، مدرنیته، اجتماعی، خودآگاهی، تاریخ معاصر ایران، پدیده روشنفکری در غرب، مدرن

روشنفکری از جنبه فکری بر دو خصیصه «خودآگاهی» و «عقل نقاد» بنا نهاده می‌شود. از جنبه اجتماعی، پدیده روشنفکری در غرب، در رویارویی با دین، فئودالیته و سلطنت شکل گرفت؛ ولی در ایران چنین تقابل‌هایی وجود نداشت و از این رو مقوله‌ای به نام «روشنفکری دینی» به وجود آمد. روشنفکران دینی با وجوه اجتماعی و اقتصادی دین کاملا مواجهه انتقادی دارند. روشنفکران در اروپا عامل به‌وجود آوردن تحولات جدید بودند؛ ولی روشنفکری در جامعه ما محصول برخورد ما با فرهنگ، تمدن و سیاست فرنگی است.

خلاصه ماشینی:

"اما روشنفکران اولیه ایران به واسطه عثمانی، هند و قفقاز، در واقع تراوش اندیشه کسانی چون روسو، مونتسکیو، ولتر و غیره را دریافت کردند؛ با این تفاوت که در ایران نه آن وضعیت قرون وسطای اروپا بود و نه تقابلی میان دین با علم، فلسفه و جامعه وجود داشت. به این ترتیب، روشنفکری در این‌جا با پدیده غیر روشنفکری که عبارت است از ستایش وضع موجود و دل خوش کردن به آنچه خود داریم و احساس استغنای کاذب نسبت به دیگران یا نفی مطلق مدرنیته غربی، در تقابل قرار می‌گرفت. نکته دوم این است که یک تفاوت اساسی و بنیادی میان آن چیزی که در اروپا روشنفکر و روشنفکری نامیده می‌شود و آنچه ما در نظر داریم، وجود دارد: روشنفکری در اروپا، هم عامل به‌وجود آمدن تحولات جدید در اروپاست و هم خودش محصول این تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. 2. جناب آقای آغاجری به‌درستی بر تفاوت شرایط اجتماعی و فرهنگی میان غرب و جامعه ایران در آغاز ورود روشنفکری انگشت نهاده است و نشانه این تفاوت را در ظهور پدیده روشنفکری دینی می‌داند. روشنفکران دینی حتی در شرایط کنونی به جای کاوش در این تفاوت‌ها و توجه به جدایی‌ناپذیری اسلام از جامعه و فرهنگ ایرانی و ظرفیت‌های فراوان مکتب اسلام برای بنیان نهادن یک تمدن نوین و سعادتمند برای بشر، عملا در چارچوب اندیشه مدرن و پیامدهای تمدن مادی غرب گرفتار آمده‌اند و به تجدید نظر در معارف اسلامی متناسب با مطالبات مدرنیته دست زده‌اند. چنان‌که آقای اکبری نیز تصریح کرده است، روشنفکری در ایران بیش از آن‌که به بنیادهای مسأله مدرن و مدرنیته توجه کند، به اقتباس الگوهای اجتماعی غرب پرداخته است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.