Skip to main content
فهرست مقالات

پارادوکس روشن فکر بودن

نویسنده:

(6 صفحه - از 19 تا 24)

کلید واژه های ماشینی : روشن‌فکری، پرسشگری، سنت، مطهری، پرسش، پاسدار، مصادیق روشن‌فکر در جامعه، مقوله، تحول، حجاب، زمان، سیاست، تعریف مفهوم روشن‌فکری پرسشگری، فرهنگ، مصلحت‌بینی، مطهری پاسداری سنت، خصلت پرسشگری، روشن‌فکر بودن، درگیری و مصلحت‌اندیشی، آینده، آثار و اندیشه‌های مرتضی مطهری، جامعه معاصر ایران، وظیفه، عمل، مصادیق پارادوکس، عمل پرسشگری و درگیری، زمان و مکان، روشن‌فکری عملی، پرسشگری و درگیری، روشن‌فکری مصلحت‌بین

روشن‌فکری دارای سه خصلت پرسشگری، درگیری و مصلحت‌اندیشی است و روشن‌فکر به‌طور همزمان هم پاسدار سنت و هم پیشتاز تحول است. ازاین‌رو، روشن‌فکر از مصادیق پارادوکس (تناقض‌نما) به حساب می‌آید. از بررسی آثار و اندیشه‌های مرتضی مطهری چنین به دست می‌آید که او یکی از مصادیق روشن‌فکر در جامعه معاصر ایران است. نویسنده مقاله استاد دانشگاه کارلتون کانادا و حوزه تخصصی وی فلسفه سیاسی و روابط بین‌الملل است.

خلاصه ماشینی: "از آنجا که این عمل با طرح پرسش‌هایی عمیق و گاه هستی‌شناسانه روی می‌دهد، روشن‌فکری به حوزه نظری، یعنی به مقولات «چرایی» و «چیستی» توجه دارد و ذهن او کمتر به «چگونگی» می‌پردازد. تا آنجا که روشن‌فکری عملی است که دغدغه چرایی و چیستی دارد، در واقع به حوزه فلسفه تعلق دارد و بنابراین، روشن‌فکری را می‌توان در زمره فعالیت‌های زندگی فلسفی قرار داد. بدین ترتیب، ویژگی دوم روشن‌فکری، آمیختگی آن با عقل عملی است و لذا روشن‌فکری را باید به مقوله‌ای که با پرسشگری و درگیری سروکار دارد تعبیر کرد. هرگونه پرسشگری و هر نوع درگیری به ناچار در زمان و مکان خاص رخ می‌دهد و لذا دو پرسش عمده دیگر، روشن‌فکری را جهت می‌دهد: اول اینکه آیا پرسشگری و درگیری در زمانی که اعمال می‌شود، اقدامی بهنگام و بروز بوده است و دوم اینکه آیا در متن فرهنگی و در چارچوب ارزشی غالب محقق شده است؟ اگر عمل پرسشگری و درگیری بیش از حد به گذشته ذهن مربوط باشد، اقدامی متحجر، ارتجاعی، نابهنگام و گذشته‌گراست و اگر بیش از حد به آینده ذهن ربط داشته باشد، یک پرسشگری خیالی و محال‌اندیشی است. در سال‌های اخیر غالبا تنها بر یکی از ابعاد روشن‌فکری تأکید شده است و روشن‌فکر را با عنصر نوخواهی، سنت‌شکنی و نفی گذشته معرفی کرده‌اند و بسیاری بر این باور شده‌اند که مقوله روشن‌فکری با دین‌خواهی و پاسداشت از سنت منافات دارد. به هر حال، تعریف و رهیافت ارائه شده در این نوشتار می‌تواند یکی از پیشنهادهای مناسب برای بحث و گفت‌وگو پیرامون رسالت روشن‌فکری در جامعه معاصر ایران باشد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.