Skip to main content
فهرست مقالات

تأملاتی در اندیشه های خیام

نویسنده:

(15 صفحه - از 120 تا 134)

کلید واژه های ماشینی : خیام، رباعیات، بو، عمر خیامی، شعر، متکلمان، معاد، جبر، خیام شاعر، انتساب رباعیات به عمر خیام

خلاصه ماشینی:

"می‌توان تصور کرد که از چهار طریقه جویندگان حقیقت، روش اسماعیلیان(تعلیمیان)و متکلمان او را پسند نیفتاده و روش متصوفه مطابق سیر زندگی و اندیشه‌اش نبوده و روش فیلسوفان مشائی نیز که مورد پسندش بوده و عمری در آن سیر کرده قانعش نساخته است، و همچنین می‌خواسته است برای متکلمان ثابت کند که نمی توانند مدعیات خود را اثبات کنند، همچنانکه بعضی متکلمان مثلا غزالی و شهرستانی و فخر رازی(بعد از خیام)کوشیدند تا عجز فلاسفه را به ویژه بو علی سینا را به اثبات برسانند. اعتقاد خرافی به سرنوشت از پیش تعیین شده آنچنانکه صوفیان و اشعریان و بعضی دیگر از متکلمان می‌پنداشتند یادگار دوران جهل و عقب ماندگی است و حتی عقل گرایان آن زمان، مثل معتزله و فیلسوفان، آن را نمی‌پذیرفتند، زیرا با تشریع و جزا هم منافات دارد و با عدل الهی نمی‌سازد: بر من قلم قضا چو بی من رانند فردا به چه حجتم به داور خوانند؟ (نخجوانی، 123/طربخانه، 173) بدین گونه خیام نمی‌خواهد در جبریگری کار را به«هذیان و خرافات»بکشاند و اگر اشعار جبریانه‌ای از قبیل این بیت از خیام باشد، صرفا برای نشان دادن تناقض در افکار متکلمان بوده است: بی حکمش نیست هر گناهی که مراست پس سوختن روز قیامت ز کجاست (نخجوانی، 257/طربخانه، 17) این نوع جبر صوفیانه و مذهبی با رباعیات اصیل و مسلم خیام نمی‌سازد و با وسعت دانش او هم نمی‌سازد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.