Skip to main content
فهرست مقالات

مفهوم فرافکنی در اندیشه های مولوی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم) (32 صفحه - از 37 تا 68)

کلید واژه های ماشینی : مولانا ،مثنوی ،مولوی ،مفهوم فرافکنی در اندیشه‌های مولوی ،خرگوش ،شیر ،آیینه ،گر ،مفاهیم ،انتشارات امیر کبیر ،شمس ،مثنوی معنوی ،انتشارات دانشگاه تهران ،شواهد ،مولانا جلال‌الدین محمد ،مفهوم فرافکنی در آثار مولوی ،سخن ،دان ،نفس ،آب ،فرهنگ ،نسخه قونیه ،تهران ،حق ،آثار مولانا ،جای‌جای آثار ،آینه عیبی بینی ،محمد بلخی به جنبه‌های روان‌شناختی ،شواهدی از آثار مولوی ،آدمی و سختکوشی

در بین سخنوران و اندیشمندان بزرگ ایران زمین کمتر کسی را می‌توان یافت که همانند مولانا جلال الدین محمد بلخی به جنبه‌های روان‌شناختی رفتار انسان توجه کرده باشد؛تا آنجا که در جای‌جای آثار منثور و منظوم او-به‌ویژه در مثنوی معنوی-تحلیلهای عمیق روان‌شناسی و حتی برخی از مسائل و مفاهیم نوین این دانش نظیر«خودفریبی 1 »، «توجیه 2 »(دلیل‌تراشی)، «تقابل بخش‌های مختلف شخصیت» (1) ، «فرافکنی»و...به کرات مشاهده می‌شود.در میان، آنچه به‌خصوص معرف نبوغ شایان تحسین این متفکر سترگ است، ژرف‌نگری او در بررسی و تحلیل پیچیدگیها و تضادهای روح آدمی و سختکوشی وی برای راهیابی به خفایا و تاریک خانه‌های شخصیت آدمی است.از این‌رو، مبالغه نیست اگر مولانا را یکی از پیشگامان روانکاوی-به‌مفهوم عام کلمه-بنامیم.در این مقاله، انعکاس یکی از مفاهیم جدید روان‌شناسی یعنی«فرافکنی»در آثار مولانا، به‌خصوص در تمثیلهای نمادین 3 او، ردیابی شده و با استناد به شواهد متعدد، مدلل گردیده است که تلقی وی از این مفهوم، تفاوت اساسی با برداشت ضعیف و ناهماهنگی بازیکنان بوده است، بی‌جهت، به غرض‌ورزی داور و جانبداری وی از تیم رقیب منسوب کند؛مریضی که تشدید بیماریش را که، در واقع، معلول رعایت نکردن دستورهای پزشک و بی‌احتیاطی و ناپرهیزی خود وی بوده است، به عدم حذاقت طبیب نسبت دهد؛و سرانجام سیاستمدار و دولتمرد ناموفقی که ناکامی‌ها و عملکردهای نادرست خود را نتیجه مداخلات بیگانه و توطئه دشمنان 1 بداند، (7) همگی کم‌وبیش، از جمله مبتلایان به عارضه فرافکنی‌اند. .

خلاصه ماشینی:

"از آن جمله است ماجرای مرد زشت‌رو و آیینه که ضمن شرح ماجرای هاروت و ماروت 2 و اعتماد کردن آنها بر عصمت خویش آمده است:چون گناه و فسق خلقان جهانمی‌شد از شباکه 3 بر هر دو عیان 4دست خاییدن گرفتندی ز خشملیک عیب خود ندیدندی به چشمخویش در آیینه دید آن زشت مردرو بگردانید از آن و خشم کردخویش‌بین چون از کسی جرمی بدیدآتشی در وی ز دوزخ شد پدید(دفتر اول/ابیات 3347-3344) در دنباله این داستان، مولوی به تحلیل روحیه کسانی می‌پردازد که در صدد تکفیر و تفسیق دیگران‌اند و این کار خود رانشانه حمیت و غیرت خود تلقی می‌کنند و حال آنکه این عیب‌جویی، در واقع، از کبر و انانیت خود آنها نشأت می‌گیرد:حمیت دین خواند او آن کبر راننگرد در خویش نفس کبریا 5(همان/بیت 3348) مولوی، سپس، مؤمنان را از تحقیر گناهکاران غافل برحذر می‌دارد و توصیه می‌کند که به‌جای عیب‌جویی و بدگویی از دیگران، به درگاه خداوند شکرگزار باشند که به آنان توفیق عصمت و رهایی از معصیت ارزانی داشته است و فراموش نکنند که مصونیت از گناه، در واقع، توفیقی است الهی که شامل حال برخی از بندگان شده است و نباید منشأ غرور و عجب آنها گردد!(1)-این بیت در نسخه مصحح نیکلسون وجود ندارد ولی در نسخه قونیه ذکر شده است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.