Skip to main content
فهرست مقالات

تحلیلی بر بازتاب اصلاحات غازانی در روند بازسازی مراکز شهری ایران (703 - 694 هجری)

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (16 صفحه - از 37 تا 52)

تهاجم تارخی مغول در فاصله سالهای 616 تا 619 ه.با ویرانی و کشتار گسترده‌ای در کانونهای مدنی ایران همراه بود.با نشستن غبار فتنه مغول زندگی بر ویرانه‌های شهرها و روستاهای ایران در شرایط بسیار دشواری ادامه یافت.با وجود این به سبب کشمکش‌های نظامی و لشکرکشی مغولان در ایران دامنه ویرانی‌ها روز افزون بود.اگرچه با تشکیل حکومت ایلخانی چشم‌انداز تازه‌ای برای بازسازی مراکز شهری ایران پدید آمد، اما بی‌ثباتی اوضاع کشور و تفاوتها و تعارضات قوم غالب و جامعه مغلوب مانع شکل‌گیری جریان سازندگی و فراگیری آن بود.روی کار آمدن«غازان»سلطان مسلمان تحول ویژه‌ای را در حکومت ایلخانی و مناسبات آن با جامعه ایرانی نمودار ساخت.اهتمام غازان به اصلاحات پر دامنه اجتماعی، سیاسی، اداری، اقتصادی و حقوقی زمینه تازه‌ای را در دوره ایلخانی به وجود آورد.مهمترین پیامد این رویداد مهم تاریخی تغییر نگرش فرمانروایان مغول ایران، نسبت به رعیت و مشارکت جامعه ایرانی در سازندگی بود.فراگیری سازندگی در دوران سلطنت غازان موجب تحولی مهم در اوضاع شهرهای ایران شد.در کنار نقش رعیت در سازندگی، اقدامات گسترده غازان در بازسازی شهرها و احیای زیر ساخت اقتصاد کشاورزی و بازرگانی موجب رونق پاره‌ای شهرهای مهم دوره ایلخانی در آذربایجان، عراق عرب، فارس و اران شد.مقاله حاضر به بررسی اهمیت اصلاحات غازانی و نسبت آن با سازندگی در ایران می‌پردازد و ضمن تحقیق درباره دامنه سازندگی در قلمرو ایلخانی اقدامات مهم عمرانی غازان را تبیین می‌کند.

خلاصه ماشینی:

"اصلاحات غازانی و زندگی مدنی بر پایه آنچه گفته شد، اگرچه با تشکیل ایلخانی، در سایه جهانداری ایلخانان مغول و تکاپوی عناصر ایرانی امید تازه‌ای برای بازسازی مراکز مدنی ایران پدیدار شد، اما با وجود این کوشش انجام گرفته تا روی کار آمدن غازان(703-694 ه. جوینی مورخ ایرانی تاریخ مغول و سالهای نخست حکومت ایلخانی درباره شدت فاجعه مغول می‌نویسد:«تا رستخیز اگر توالد و تناسل باشد غلبه مردم به عشر آنچه بوده است نخواهد رسید»(7/ج 1، ص 75)نویسنده نزهت القلوب نیز در دوران انحطاط و فروپاشی قدرت ایلخانان با وجود چند دهه تکاپوی بازسازی چنین قضاوتی درباره چشم‌انداز آینده شهرهای ایران دارد و در این‌باره می‌نویسد:«و شک نیست که خرابی که در ظهور دولت مغول اتفاق افتاد و قتل‌عامی که در آن زمان رفت اگر تا هزار سال دیگر هیچ حادثه واقع نشدی هنوز تدارک‌پذیر نبودی و جهان با آن (*)-طرح پژوهشی شماره 800423 حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه اصفهان حال اول نرفتی که پیش از آن واقعه بود. رشید الدین فضل الله همدانی مورخ برجسته ایرانی و وزیر و ایدئولوگ حکومت ایلخانی که نظریه‌پرداز اصلاحات غازانی نیز شناخته می‌شود، درباره ناپایداری و بی‌بنیادی اقدامات ایلخانان در بازسازی و عمران مراکز مدنی ایران می‌نویسد:«پیش از این پادشاهان مغول... بی‌تردید این تعبیر رشید الدین که در بخش مربوط به اصلاحات غازانی کتاب جامع التواریخ آمده کوششی در جهت تبیین ضرورت اصلاح نظام سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دوره ایلخانی و سامان‌دهی امور ایرانشهر به عنوان عاملی مهم در تسهیل روند بازسازی کشور و رونق و احیای مراکز شهری آن است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.