Skip to main content
فهرست مقالات

جهت در قضایا از نظر خواجه نصیر الدین طوسی

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : قضیه، منطق، ذات، دوام، عام، ضرورت، ذهن، عرفی، حکم، مطلق

خلاصه ماشینی: "چنانک گفتیم و باشد که جزوی از محمول بود یا متعلق به ربط اجزاؤ محمول باشد بر یکدیگر چنانک گوئی «کل متحرک هو متغیرالضرورة مادام متحرکا»(دراینجا محمول متغیر مادام«متحرکا» می‌باشد و درین محمول دو جزء وجود دارد یکی متغیر و دیگری مادام متحرکا مادام برای ربط اجزاء محمول می‌باشد)و قضیه بر این تقدیر مطلقه باشد(زیرا دوام و ضرورت در اینمورد تعلقی به نسبت حکمیه قضیه اصلی ندارند بلکه تعلق به محمول دارند و بدین ترتیب خود قضیه بدون«جهة»می‌باشد لذا قضیه مطلقه می‌شود)»خواجه چون به بیان ضرورت و دوام پرداخت به نظرهای منطقی‌های دیگر درباره«جهه» می‌پردازد و می‌گوید:«و قومی گفته‌اند که در محصورات کلیه هیچ قضیه‌ای غیر ضروری نباشد(بطن متاخم بیقین مقصود خواجه قول شیخ الاشراق نیست که با طرح قضیه «بتیه»)او با رعایت اصل افراض و اصل عدول و اصل تعلق«جهة»به محمول بر آن رفته است که در منطق جز قضیه بتیه قضیه دیگری نباید مطرح شود که آن قضیه کلیه موجه ضروریه است که البته این نظر حضرت شیخ را شاید بتوان در فرمهای منطق ریاضی با تخصیص علائمی عملی کرد ولی اجماع منطقی‌ها جز با اشاره بآن اعتنایی بان نکرده‌اند فی‌المثل حاجی سبزواری در منطق شرح منظومه در مصرعی آنرا آورده است)و حق آنست که اگر به این ضروری ذاتی تنها خواهند این حکم خطا بود چه گوئی«کل انسان متنفس»و«کل کوکب طالع»)(این دو قضیه که ضروری ذاتی می‌باشند و در اولی با رعایت جهت قضیه بصورت«کل انسان بالضرورة هو متنفس»و در دومی«کل کوکب بالضرورة هو طالع»(اگر بخواهند بتعبیر شیخ الاشراق بصورت بتیه درآیند اولی می‌شود «کل انسان هو بالضرورة متنفس»و دومی«کل کوکب هو بالضرورة طالع»و درین دو قضیه هیچگان محمول در لحاظ اول بالضرورة نیست بلکه ضرورت تعلق به نسبت دارد چه آنها محمولاتی‌اند ماخوذ از موضوع و بلحاظ دوم آنها وصف عنوانی ضروری می‌گیرند)اگر غیر ذاتی ر اشامل بود حق بود چه تالحوق حمل را ضروری نبود همه اشخاص موجود و غیر موجود را شامل نتواند بود(درین جا عنوان ضروری باین قضایا از جهت «سور»قضیه داده است و با این ضرورت کلیت قضیه را ثابت می‌کند تا شامل افراد غیر موجود گردد)»."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.