Skip to main content
فهرست مقالات

اسماعیلیه و عرفان در قرون ششم و هفتم هجری

نویسنده:

مترجم:

(30 صفحه - از 84 تا 113)

کلید واژه های ماشینی : اسماعیلیه، عقل، عطار، کرمان، اسلام، خدا، دینی، امام، سی‌مرغ، روح

خلاصه ماشینی:

"{o33o}ولی هدهد زیرک گویا تغییر متن نسخ را پیش‌بینی کرده است(!)و با یک تمثیلساده نشان می‌دهد که خداوند نیز می‌تواند به سراغ قلب انسان برود:چون اسکندر کبیر به جایفرستاده‌اش خود با لباس مبدل به میان مردم رفته و اوامر خود را صادر کرد،هیچ کس باور نداشت کهاو رسول اسکندر نیست،بلکه خود اوست: {Sهست راهی سوی هردل شاه را#لیک ره نبود دل گمراه را#گر برون خانه شد بیگانه بود#غم مخور چون در درون خانه بودS}(منطق الطیر،ابیات 1132-1131) و سرانجام پس از سه هزار بیت دیگر سی‌مرغ باقی مانده از مهالک راه به بارگاه سیمرغ می‌رسند ونخست همان گونه که در رسالۀ غزالی می‌بینیم حاجب شاه آنان را،به این دلیل که سیمرغ نیازی بهعبودیت آنان ندارد،از درگاه شاه می‌راند،ولی نهایتا به لطف و اغماض پادشاه بار می‌یابند،ولی با آنانچنان رفتار می‌شود که گویی یازده برادر یوسف‌اند که او را به عزیز مصر فروخته‌اند. با این معادله ما بار دیگر به«فلسفۀ»عقلفعال و مفهوم دوگانۀ آن برمی‌خوریم که در نزد دینداران متعصب یک عنصر نامطلوب و بالعکس درنزد فیلسوفان جسور در رأس هرم قدرتها قرار دارد و منجر به تکثیر وحدت‌گرایی می‌شود به طوریکه هرگروهی صورت دیگر را می‌بیند و با این وصف به یک معنای واحد فکر می‌کنند{o58o}هرچندعطار خود چنین نتیجه‌گیری نکرده و این کار به خود ما واگذار شده است،ولی او نمی‌خواهد کهشاعرنمای بی‌مسئولیتی شناخته شود و از خواننده می‌خواهد که او را جدی بگیرد: {Sگر بخوانی شعر من ای پاک دین#شعر من از شعر گفتن پاک بین#شاعرم مشمر که من راضی نیم#مرد حالم شاعر ماضی نیم#عیب از شعرست و این اشعار نیست#شعر را در چشم کس مقدار نیست#تو مخوان شعرش اگر خواننده‌ای#ره به معنی براگر داننده‌ایS}(مصیبت‌نامه،ص 368) ولی بعدا عطاراعتراف می‌کند که اگر مرد زیرک و فرزانه‌ای او را تحسین کند خوشدل خواهد شد: {Sزیرکی باید که تحسینم کند#از پی احسنت تمکینم کندS}در اینجا باید بیفزاییم که در میان مسلمانان بخصوص در قرن سوم هجری اشخاصی بودند که بهمطالعه در ادیان غیر اسلامی می‌پرداختند و سعی داشتند نکات عمده و مفاهیم اصلی آنها را عملادرک کنند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.