Skip to main content
فهرست مقالات

جام جم: اختلاط جام جم و آیینه اسکندر در دیوان خاقانی

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : جم، جام، سلیمان، اسکندر، دیو، اختلاط، جمشید، خضر، جام‌جم، دیوان امیر معزی

خلاصه ماشینی:

"بقیهء مقالهء«جام جم» اختلاط جام جم و آیینهء اسکندر در دیوان خاقانی: منوچهر مرتضوی خاقانی«آینهء سکندر»را در مفهوم«گیتی نمائی»میآورد و البته«گیتی نمائی» صفت و وظیفهء اختصاصی«جام جم»است: عکس یکجامش دو گیتی مینماید کز صفات‌ آب خضرو آینهء جان سکندر ساختند (دیوان ص 122) «جام سکندر»یعنی اختصاض«جام»که از لوازم و مختصات«جمشید»است، به«اسکندر»در دیوان خاقانی قابل توجه است: چون زاب خضر جام سکندر کشد ببزم‌ گنج سکندر از پی یغما برافکند (ص 145) ایضا در این ابیات«جام»با اسکندر و«آینهء اسکندر»اقترانی دارد: جام و کفش چون بنگری هست آفتاب و مشتری‌ جام آینهء سکندری می آب حیوان باد هم (ص 469) یا:کاب حیوان کجا سکندر جست‌ تشنهء فیض جام او زیبد یا:هزار جان سکندر صفات خضر صفا نثار چشمهء حیوان جام او زیبد «خاقانی»در بیت زیر«آئینهء دل»میسازد و بمراد میرسد و از پرتو این آینهء درخشان کوس اسکندری میزند: ساختم آئینهء دل یافتم آب حیات‌ گرچه باور نایدت هم خضر و هم اسکندرم (ص 252) در این ابیات نیز«اسکندر»با«جمشید»و«کیخسرو»و«تخت کیان»اقتران‌ پیدا کرده است: کیخسرو و رستم کمان جمشید اسکندر مکان‌ چون مهدی آخر زمان عدل هویدا داشته (ص 397) ایضا:اسکندر نامجوی گیتی‌ کیخسرو کامران دولت (ص 496) یا:گر سکندر زنده ماندی تاکنون‌ پشتش از تخت کیان برخاستی (ص 517) یا:اسکندر ثانی بین جمشید کیانی بین‌ خورشید معانی بین آثار چنین خوشتر (789) جام و اسکندر در دیوان مسعود سعد: در دیوان مسعود سعد بر اثر یک استقصای ناقص این ابیات که در نخستین«اسکندر» و«آب حیوان»و«جام»و در دو دیگر«اسکندر»با«جم»ذکر شده است بنظر رسید: 1-همی چون سکندر بگشتم از آنک‌ بماند بهر شهر از من اثر سکندر ندید آب حیوان و من‌ همی بینم اینک بجام تو در1 2-تو شاد همی باش بدین فرو و بدین شان‌ با حشمت اسکندر و با مرتبت جم‌2 3-ای شاه عدو بندی و هم قلعه گشای‌ ایخمر و جمجاه سکندر سیمای‌3 جام و جمشید و کیخسرو و اسکندر در دیوان امیر معزی: در دیوان امیر معزی«جام»با سکندر نسبت داده نشده و«آئینهء اسکندر»نیز بنظر نمیرسد ولی: 1-اسکندر در این ابیات با جم و جمشید مقترن است: با فرتوو فتح تو در مشرق و مغرب‌ از فر جم و فتح سکندر که کند یاد4 ایضا:دولت جمشید و اسکندر بایشان داد چرخ‌ آفتاب دولت جمشید و اسکندر تویی‌5 2-در این ابیات نیز اسکندر با کیخسرو آمده: از عجایب هست در ایام فرزندان تو هرچه در افسانهء کیخسرو و اسکندر است‌6 یا:همیشه رای تو روشن همیشه عزم تو محکم‌ یکی چون جام کیخسرو و یکی چون سد اسکندر7 ایضا:چون همت بزرگ تو هرگز نداشتند کیخسرو و سکندر و نوشیروان همم‌8 ایضا:رزم را افراسیاب و بزم را کیخسروی‌ داد را نوشین روان و ملک را اسکندری‌9 (1)-ص 201 دیوان مسعود (2)-ص 365 دیوان مسعود (3)-ص 723 دیوان مسعود (4)-ص 139 دیوان امیر معزی (5)-ص 712 دیوان امیر معزی (6)-ص 101 دیوان امیر معزی (7)-ص 389 دیوان امیر معزی (8)-ص 489 دیوان امیر معزی (9)-ص 715 دیوان امیر معزی جام جم و اسکندر در دیوان خواجه حافظ: در دیوان خواجهء بزرگوار«اسکندر»با مناسبات زیر توأم و همراه است: 1-با خضر پیغمبر،که همراه و راهنمای اسکندر(اسکندر اساطیری)در ظلمات بود."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.