Skip to main content
فهرست مقالات

اشعار عامیانه ایران در عصر قاجار

نویسنده:

ISC (5 صفحه - از 131 تا 135)

کلید واژه های ماشینی : اشعار عامیانه ایران، تصنیف، موسیقی، فارسی، ژوکوفسکی، وزن، وزن شعر عامیانه فارسی، دسته اشعار و تصنیفها تقسیم، عروضی، اشعار عامیانه فارسی محسوب

ژوکوفسکی، والنتین، اشعار عامیانه ایران (در عصر قاجار)، [ترجمه میرباقر مظفرزاده]، به اهتمام و تصحیح و توضیح عبدالحسین نوایی، انتشارات اساطیر، تهران ????، ??? صفحه. سروده های عامیانه را می توان به دو دسته اشعار و تصنیفها تقسیم کرد. اشعار عامیانه به اشعاری اطلاق می شود که اولا دارای وزن تکیه ای - هجایی هستند؛ ثانیا بدون نیاز به همراهی موسیقی خوانده می شوند، هرچند اجرای آنها با الحان (ملودیهای گوناگون) امکان پذیر است. اشعاری چون اتل متل توتوله، گاو حسن چه جوره ... یا دویدم و دویدم، سر کوهی رسیدم... از جمله معروف ترین اشعار عامیانه فارسی محسوب می شوند. تصنیف به قطعه شعری اطلاق می شود که اساسا برای اجرا با الحان (ملودیها) یا آهنگ خاصی سروده می شود و هیچ گاه جدا از آهنگ موسیقی خوانده نمی شود. از این رو، تصنیفها چه بسا دارای سکته هایی وزنی باشند که تضعیف خوان، در اجرا، با بهره گیری از امکانات موسیقائی ملودی و تحریر و جز آن، آنها را برطرف می سازد. بدین لحاظ، شعر عامیانه، درست مانند اشعار رسمی، به ادبیات به معنای اخص کلمه تعلق دارند؛ در حالی که تصنیف بیش از آنکه به ادبیات تعلق داشته باشد در قلمرو موسیقی قرار می گیرد؛ زیرا کلام یا شعر، در آن، به دنبال موسیقی و در خدمت به آن پدید می آید و شکل می گیرد. در این معنا، اثر تالیفی ژوکوفسکی، بیشتر در بر دارنده تصانیف رایج ایرانی در واپسین سالهای حکومت ناصرالدین شاه قاجار است. این تصنیفها را نیز شاید بتوان به دو دسته رسمی (عروضی) - مانند تصنیفهای عارف و بهار و شیدا - و عامیانه (تکیه ای - هجایی) - مانند تصنیف بی نام و نشان زیر: ... گربه دارم چه چموش و چه چموش می رود خونه عموش می آرد شقه گوشت شب بغل خواب منه روز به دنبال منه پیشت و پیشتش نکنی دوست دارمش می میرم از غمش (ص 44) تقسیم کرد...

خلاصه ماشینی:

"اشعار عامیانه به اشعاری اطلاق می‌شود که اولا دارای وزن تکیه‌ای‌ـ هجایی هستند(1)؛ ثانیا بدون نیاز به همراهی موسیقی خوانده می‌شوند، هرچند اجرای آنها با الحان (ملودیهای گوناگون) امکان‌پذیر است. اما، به نظر نگارنده، اشعار رسمی فارسی نیز، وقتی در خدمت موسیقی قرار می‌گیرند، قهرا وزنی تکیه‌ای‌ـ هجایی پیدا می‌کنند؛ زیرا قالبهای عروضی را، جز با این قید، هرگز نمی‌توان به صورت ترانه و تصنیف خواند. در دوره‌های متأخر، ادبا و محققان و پژوهشگرانی چون بهار و هدایت و شاملو و طبری و پناهی سمنانی، به ویژگیهای وزنی و قافیه‌ای اشعار عامیانه التفات داشته و به گردآوری و ثبت و ضبط آنها اهتمام کرده‌اند. باید خاطرنشان ساخت که، حدود نیم قرن پیش از ژوکوفسکی، خودزکو در اثری با عنوان نمونه‌های اشعار عامیانه ایران(2) قطعاتی از اشعار عامیانه فارسی را، غالبا به صورت ترجمه و بدون ذکر متن فارسی، گردآوری و منتشر کرده بود."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.