Skip to main content
فهرست مقالات

جایگاه زبان فارسی در افغانستان پس از تاسیس حکومت مستقل

نویسنده:

ISC (12 صفحه - از 117 تا 128)

کلید واژه های ماشینی : زبان فارسی، زبان، حکومت، زبان پشتو، شاه، جایگاه زبان فارسی در افغانستان، سیاسی، تشکیل حکومت مستقل در افغانستان، احمد شاه، پشتون

زبان فارسی در مناطق گوناگون قلمرو خود، قبل از مرگ نادر افشار، سرنوشت و سرگذشت یکسان داشته است. دورشدن از روزگار وصل و جدا افتادن این زبان در سراندیبی به نام افغانستان سرنوشتی بود که زبان فارسی از سال 1747 با تشکیل حکومت مستقل به دست احمدشاه ابدالی با آن مواجه شد. تشکیل حکومت مستقل در افغانستان، چنان که این کشور را از لحاظ سیاسی و اجتماعی وارد مرحله تازه ای کرد، زبان فارسی را نیز در یک مسیر پر از فراز و فرود و ورطه پر از ماجرا قرار داد. از آن تاریخ تاکنون حدود 258 سال سپری شده؛ در تمام این مدت فرمانروایی بر مقدرات این مرز و بوم به سلاطین و شاهانی سپرده شد که زبان مادریشان پشتو بوده؛ و نیز، در این 258 سال، هویت زبانی در تصاحب حکومت و سپس برخورداری از سهمیه قدرت زیر چتر شاه و سلطان وامیر نقش اصلی و تعیین کننده داشته است. حاکمانی که در این برهه از تاریخ برمقدرات کشور فرمان رانده اند ،نسبت به زبان فارسی ، شیوه های رفتار متفاوتی داشته اند: و برخی از آنان رفتار عاری از تعصب و برخی دیگر برخورد خصمانه و ستیزه جویانه نشان داده اند. درمجموع، این 258 سال، از لحاظ برخورد حکومت ها با زبان فارسی، به سه دوره تقسیم می شود. دوره اول، از آغاز تشکیل حکومت به دست احمدشاه ابدالی در سال 1125 ش/ 1747 م تا به حکومت رسیدن نادرخان از خاندان محمدزایی (1308 ش)؛ دوره دوم، از سال 1308 ش تا روی کارآمدن کمونیست ها و کودتای نورمحمد ترکی (1357 ش)؛ دوره سوم، از 1357 ش تاکنون. این سه دوره وجه مشترکی نیز داشته که همان عدم حمایت حاکمیت ها از زبان فارسی بوده، هرچند در سراسر مدت این دوره ها، زبان فارسی زبان رسمی و زبان دربار بوده است. حتی در دوره دوم، که به آن خواهم پرداخت، تضعیف زبان فارسی از اهداف راهبردی حکومت ها بوده است. عواملی که، به رغم کم لطفی ها و بی مهری ها و چه بسا خصومت های دویست و پنجاه ساله حاکمان و حکومت، سیطره زبان فارسی را بر حداقل نود درصد مردم افغانستان مقتدرانه نگه داشته چیست؟ تشخیص این عوامل به کاوش و پژوهش جداگانه نیاز دارد. ...

خلاصه ماشینی: "( áتأثیر نظام‌های سیاسی و اجتماعی بر ادبیات معاصر دری افغانستان، ص84) ــ تقریبا همه شاهان سدوزایی شاعر بودند و بیشتر اشعارشان به زبان فارسی سروده شده است و این خود گواهی است بر رغبت قلبی آنها نسبت به زبان فارسی. محمود طرزی در سراج الاخبار افغانیه، نخستین نشریه و وسیله ارتباط همگانی کشور، بدون آنکه درصدد تضعیف زبان فارسی باشد، در جهت رشد زبان پشتو، سالیانی تلاش نفس‌گیر کرد؛ هرچند، در این راه، گاهی دچار مبالغه و غلو مضحک نیز گردید چنان‌که در یکی از مقالاتش زبان پشتو را جد همه زبان‌ها خواند. محمود طرزی در رابطه با کاستی و عقب‌ماندگی زبان پشتو نکاتی را این‌چنین بیان می‌کند: وقتی اعلیحضرت احمد شاه بابای غازی به تأسیس و استقلال سلطنت افغانیه کامیاب آمد، امورات دفتری و کارهای کتابت و میرزایی و از جمله نوشت و خوان دولتی، که اساس امور سلطنت بر آن موقوف است، به زبان فارسی و به دست همان فارسی‌زبانان بود که از یادگارهای حکومت سابقه ایران باقی مانده بودند. ( تأثیر نظام‌های سیاسی و اجتماعی بر ادبیات معاصر دری افغانستان، ص176، به نقل از شاهان متأخر افغانستان) تمایل شدید محمود طرزی در امر رسمی‌شدن زبان پشتو از لابه‌لای عباراتی که به کار برده اظهر من الشمس است؛ اما انصاف و واقع‌نگری و یا احیانا ملاحظه دیگر موجب شده که در ادامه گفتارش چنین بنویسد: در خاک پاک وطن عزیز ما تنها اقوام افغانی‌الاصلی که زبانشان صرف افغانی باشد نیستند بلکه اقوامی که زبانشان فارسی است نیز به‌کثرت مقیم و موجود هستند که اصل اجزای ملت افغان محسوب‌اند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.