Skip to main content
فهرست مقالات

نظام هنجاری در سیاست جنایی اسلام

نویسنده:

(28 صفحه - از 37 تا 64)

کلیدواژه ها : هنجار انگاری ،مبانی نظری ،منطقه الزام ،فراگیر بودن ،انعطاف پذیری

کلید واژه های ماشینی : سیاست جنایی اسلام ،هنجار ،اسلام ،الزام ،هنجارمندی ،نظام هنجاری ،رفتاری ،نظام هنجاری در سیاست ،منطقه الزام ،احکام ،قوانین ،منطقه الزام در سیاست جنایی ،اجتماعی ،قلمرو ،عقل ،هنجارانگاری ،منطقه الزام در نظام هنجاری ،فقهی ،کیفری ،دینی ،نظام هنجاری اسلام ،منابع نظام هنجاری در سیاست ،بنایی سیاست جنایی اسلام ،فعل ،ترک ،اباحه ،حکم شرعی ،اختلاف ،جامعه ،واجب

«هنجارمندی»به معنایی تقید الزامی به قواعد و ضوابط رفتاری قانونگاری شده، یا تعبعیت خود به خودی از وضعیت غالب موجود رفتاری، لازمه دیرین وجود آدمی و حیات اجتمای او بوده است.چنانکه «هنجار شکی»نیز همزاد هنجارمندی بوده و همواره در زندگی بشر وجود داشته است.«سیاست جنایی»-چه در مفهوم مضیق و چه در مفهوم موسع آن-به هنجار(نرم)و نقض هنجار و پاسخی که جامعه(اعم از دولت و جامعه مدنی)به هنجارشکنی(پدیده مجرمانه)ابراز می‌کند مربوط می‌شود.از این‌رو، «نظام هنجاری»، به معنای رژیم تحدید و تمیز بهنجار و نابهنجار رفتاری، نخستین خشت بنای سیاست جنایی به شمار می‌آید و چگونگی«هنجارانگاری»تعیین کننده ماهیت و جهت هر سیاست جنایی تلقی می‌گردد.بر این اساس، و در جهت شناخت این مقوله زیر بنایی سیاست جنایی اسلام(که باید الهام بخش سیاستگذار جنایی در جمهوری اسلامی ایران باشد)، در این مقال و مجال، «نظام هنجاری در سیاست جنایی اسلام»به بحث و بررسی گذاشته شده است.از آنجا که هر نظام هنجاری و هر نوع هنجارانگاری مبتنی بر مبانی نظری(فلسفی- ایدئولوژیک)خاصی بوده و متناسب با آن مبانی و زیرساختارهیا تئوریک، قلمرو و منابع ویژه خود را داراست، در بخش نخست این کنکاش به مبانی نظری، قلمرو و منابع نظام هنجاری در سیاست جنایی اسلام پرداخته شده و به ویژگیها و مقتضیات این نظام هنجاری برخاست از یک مذهب آسمانی جامع دین و دنیا و ماده و معنا اشاره شده است.بخش عمده و در واقع محصول و نتیجه یک نظام هنجاری، مجموعه‌ای از باید و نبایدهای رفتاری است که ما آن را«منطقه الزام»نامیده‌ایم و شامل واجبات و محرمات می‌شود.شناخت تفصیلی این منطقه مستلزم شناسایی یکایک رفتارهای مأمورربه یا عنی‌عنه در یک نظام هنجاری است و خارج از حوصله این مقال می‌باشد.در بخش دوم این نگاه، گذرا، با اشاره به ویژگی عدم ثبات و عدم وحدت این منطقه در نظام هنجاری اسلام، به مختلف و متغیر بودن منطقه الزام در نظام هنجاری اسلام و علل و عوامل این اختلاف، تغیر و انعطاف‌پذیری پرداخته است.

خلاصه ماشینی:

"تقسیم هنجارها به هنجارهای حقوقی(نرماتیویته-باید بودن)و هنجارهای اجتماعی(نرمالیته-وضعیت غالب رفتاری موجود)، و از اینجا، تقسیم رفتارهای ناقض هنجار به«جرم»و«انحراف»، و نیز تقسیم پاسخ‌ها به پاسخ دولتی(با طبیعت شدید و کیفری)و پاسخ اجتماعی(با طبیعت غیر جزایی)و مبتنی ساختن«روابط»بین این عناصر نامتغیر بر«اصل غلبه»، با نظام هنجاری فراگیر اسلام و با نقش قابل توجه قربانی در پاسخ کیفی به بعضی از جرایم، در سیاست کیفری اسلام، سازگار نیست. 1 از آنجا که، از سویی، هر نظام هنجاری مبتنی بر اصول و مبانی نظری(فلسفی- ایدئولوژیک)خاص خود می‌باشد، و در نتیجه، قلمرو و منابع خاص خود را دارد، و از سوی دیگر، هنجارانگاری در قلمرو سیاست جنایی و در منطقه کنترل شده رفتاری عبارتست از ترسیم و تعیین محدوده مشخصی از باید و نبایدهای رفتاری، که ما آن را «منطقه الزام»می‌نامیم، این بررسی در دو قسمت به عمل می‌آید:«مبانی، قلمرو و منابع» (الف)و«منطقه الزام»(ب). از آنجا که«منطقه الزام»(بایدها و نبایدها)بخش مهم و در واقع محصول هر نظام هنجاری به شمار می‌رود که متناسب با مبانی نظری آن تعیین می‌شود و یکی از عناصر تشکیل دهنده منطقه کنترل شده رفتاری در هر سیاست جنایی است، در قسمت بعد با نگاهی به این منطقه در نظام هنجاری اسلام و با اشاره به عناصر و مواد قابل بحث آن، این کنکاش اجمالی درباره نظام هنجاری در اسلام را پی می‌گیریم. با این بیان، لازم است در شرح موجبات و علل وجود اختلاف و تغیر در منطقه الزام در سیاست جنایی اسلام، ویژگی انعطاف‌پذیری احکام اسلام در مقابل مقتضیات زمان و مکان توضیح داده شود."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.