Skip to main content
فهرست مقالات

گنج فقر (بررسی و تحلیل صوفیانه های خاقانی)

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (22 صفحه - از 109 تا 130)

کلید واژه های ماشینی : خاقانی، فقر، عرفانی، اشعار، صوفیان، شاعر، دیوان، گنج فقر، عشق، پیدایش شعر عرفانی فارسی

پیدایش شعر عرفانی فارسی تحولی بزرگ در تاریخ ادب پارسی و سیر تصوف اسلامی به شمار می رود چرا که در اینجا از یک سو مفاهیم و تعالیم عرفانی به زبان فارسی مجال بروز و ظهور بیشتری یافت و بخشی از مهمترین آثار عرفانی شعر فارسی پدید آمد و از سوی دیگر افق های تازه ای بر روی شاعران فارسی زبان گشوده شد و در بافت ها و مفاهیم عرفانی دستمایه این سخنوران گردید و مضامین بلند و متنوعی در شعر فارسی شکل گرفت. اما تدابیرپذیری شاعران پارسی گوی از این جریان فکری متفاوت بود، برخی از آنان شعر را به طور کامل برای بیان مفاهیم و دریافت های صوفیانه به کار بردند و آثار محض عرفانی پدید آوردند و عده ای دیگر به طرح اصطلاحات و مطالب عرفانی در کنار دیگر مضامین و مفاهیم پرداختند. گروه دوم در کاربرد این تعابیر انگیزه و هدف واحدی نداشتند. بعضی تنها از آن جهت از این اصطلاحات و تعبیرات در شعر خود استفاده می کردند که این کار در میان سخنوران پارسی رواج یافته بود و عده دیگر از روی علاقه و اعتقاد به تصوف به این کار روی آورده بودند. این بخش از اشعار فارسی که می توان آنها را صوفیانه خواند، اهمیت زیادی دارد و باید در کنار آثار محض عرفانی مورد توجه، بررسی و تحلیل قرار گیرد. یکی از شاعرانی که صوفیانه های زیادی سروده و علاقه و توجه خاصی به مفاهیم و تعابیر عرفانی نشان داده خاقانی است. در این تحقیق اشعار این شاعر برای پاسخ به دو پرسش زیر بررسی شده است 1- طرح مباحث عرفانی در اشعار خاقانی تا چه حد اصیل و واقعی است؟ -2 صوفیانه های خاقانی چه سمت و سویی دارد و بیشتر در چه موضوعات عرفانی متمرکز است؟

خلاصه ماشینی:

"وی اعتقاد دارد اگر سالک فقر را محور سیر و سلوک خود قرار دهد،برای او دولتی حاصل می‌شود که می‌تواند بسیاری از مقامات معنوی را به دست آورد و مراحل سیر و سلوک را طی کند،چراکه: فقر سبب می‌شود سالک از دنیا و تعلقات آن و ارباب زر و زور آزاد گردد،و این معنی در دیوان خاقانی چنان تأکید و تکرار می‌شود که می‌توان آن را از عناصر اصلی اندیشۀ او دانست: {Sمنشور فقر در سر دستار توست رو#منگر به تاج تاش و به طغرای شه طغان19S} دیوان313/ {Sخلوتی کز فقر سازی خیمۀ مهدی شناس#زحمتی کز خلق بینی موکحب دجال دان20S} همان325/ {Sفقر سیاه‌پوش چو دندان فرو برد#جاه سپید کار کند خاک در دهان21S} همان313/ سلامت حقیقی تنها از طریق فقر حاصل می‌شود: {Sنجسته فقر سلامت کجا کنی حاصل#نگفته بسم به الحمد چون کنی مبدا22S} همان12/ همت سالک با فقر،بال پرواز می‌گیرد: {Sناقۀ همت به راه فاقه ران تا گرددت#توشه خوشۀ چرخ و منزلگاه راه کهکشان23S} دیوان326/ و بسیاری دیگر از مراتب کمال نیز که با سیر و سلوک و مجاهدۀ تمام حاصل می‌شوند در سایۀ فقر تحقق می‌یابند: قناعت و خرسندی: {Sاگر قناعت مال است و فقر گنج،منم#که بگذرد فلک و نگذرد خزینۀ منS} همان12/ &%04212MADG042G% صفا: {Sخاقانیا عروس صفا را به دست فقر#هر هفت کن که هفت‌کنان دررسیده‌اندS} دیوان870/ صبر: {Sبدان تا دلم منزل فقر گیرد#به از صبر منزل نمایی نبینمS} همان293/ رضا: {Sسریر فقر تو را سرکشد به تاج رضا#تو سر به جیب هوس درکشیده اینت خطاS} همان10/ جاوانگی: {Sجز فقر هرچه هست همه نقش عاریه است#اندر نگین فقر طلب نقش جاودانS} همان312/ این شواهد،اهمیت و جایگاه فقر را در دیدگاههای عرفانی خاقانی نشان می‌دهند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.