Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی و تحلیل بازتاب هدهد در ادب فارسی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم) (24 صفحه - از 227 تا 250)

کلیدواژه ها : سلیمان ،رهبری ،هدهد ،پیک ،غیبت ،وعده عذاب

کلید واژه های ماشینی : هدهد ،سلیمان ،ادب ،فارسی ،پرنده ،حضور هدهد در ادبیات معاصر ،داستان ،حضور هدهد در ادب ،بازتاب هدهد در ادب فارسی ،بلقیس ،ادب فارسی ،سلیمان و بلقیس ،خبر رسانی هدهد میان سلیمان ،شعر ،مضامین ،ادبیات معاصر ،داستان قرآن سلیمان ،داستان سلیمان ،تشبیه ،قرآن ،حضور هدهد در متون ،زبان ،پیک ،حضور هدهد در ادب فارسی ،نقش ،عذاب ،حضور هدهد در داستان سلیمان ،داستان سلیمان و بلقیس ،عرفانی ،دیوان

در متون مختلف علمی و ادبی زبان فارسی«هدهد»بازتاب فراوانی دارد.از کتابهای لغت، جانورشناسی، متون پژشکی قدیم و نیز افسانه‌ها و خرافات عامیانه که بگذریم، برجسته‌ترین نقش این پرنده‌ر در عرصه ادبیات فارسی می‌توان یافت.در میان پرندگانی که در نظم و نثر فارسی، در خدمت مضمون پردازی شاعران و نویسندنگان بوده اند، «هدهد»به دلیل حضور در داستان قرآن سلیمان همواره ایفاگر نقشی نمایئن و برجسته بوده است.به طول کلی، می‌توان بازتاب نقش این پرنده در ادبیات فارسی را از دو منظر مورد بررسی و مطالعه قرار داد:یک وجه از حضور هدهد در متون کاملا برگرفته از نقشی است که در داستان سلمیان و بلقیس به عنوان اسطوره‌ای مذهبی به عهده دارد و ابعاد مختلف آن دسمایه شاعران فارسی زبان شده است و وجه دیگر مربوط به ویژگیهای ظاهری این پرنده، از قبیل:کاکل و تاجداری، پرهای رنگین، کثیف بودن و بوی بد لانه و...است.در پی این بررسی نکته اساسی دیگر؛میزان و چگونگی حضور هدهد در ادبیات معاصر است:این پرنده در حوزه ادبیات معاصر نقشی بسیار محدود و کمرنگ دارد و دلایل آن نیز برخی مربوط به مختصات زبان شعر امروز و برخی نیز متعلق به ویژگیهای«هدهد» است.

خلاصه ماشینی:

"عطار در منطق الطیر از زبان«هدهد»چنین آورده:گفت ای مرغان منم بی‌هیچ ریبهم برید حضرت و هم پیک غیبنامه او بردم و باز آمدمپیش او در پرده همراز آمدن(33/39)در کلیات شمس نیز نمونه‌های متعددی پدید است؛از جمله بیت زیر در بیان ذکر نام خدا در نامه هدهد و تأثیر آن بر بلقیس آمده:از نام تو بود آنکه سلیمان به یکی مرغدر ملکت بلقیس شکوه و ظفر افکند(40/61)خاقانی:هدهدی کز عروس ملک مراخبر آور تویی و نامه سپار(10/201)-اشاره به خبررسانی و رسالت هدهد را در بیت زیر از خواجوی کرمانی می‌توان دید؛با توجه به اینکه شاعر از«سبا»کوی معشوق و از«بلقیس»معشوق را اراده کرده است:مرغ جم باز حدیقی ز سبا می‌گویدبشنو آخر که ز بلقیس چها می‌گوید(11/439)-در متون ادبی، گاهی این پرنده بدون عناصر دیگر داستان سلیمان و تنها به عنوان«پیک» معرفی می‌شود و نقش نمادین و عرفانی خود را از دست می‌دهد. دیده دیو و پری، دید زما سرویهدهد جان باز گشت سوی سلیمان خویش(40/111)همچنین در رباعی زیر:از گل قفس هدهد جهانها تو کنیبرخاک سیه، شکر فشانها تو کنی(40/319)استعارهدر متون ادب فارسی نمونه‌هایی نیز وجود دارد که شاعران پیرامون نقش هدهد، استعاره‌هایی خلق کرده اند که به ذکر برخی اکتفا می‌شود:مولانا، در کلیات شمس، هدهد را استعاره از شمس تبریزی می‌داند:شاه پریان بین ز سلیمان پیمبراندر طلب هدهد طیار رسیده(40/130)خواجوی کرمانی، در بیت زیر، هدهد را استعاره معشوق خود می‌داند:ترک من ترک من بی سرو پاکرد و برفتجگرم را هدف نیر بلا کرد و برفتهدهد ما دگر امروز نه بر جای خود دستباز گویی مگر آهنگ سبا کرد کرد و برفت(11/646)در بیت زیر، هدهد، استعاره از خود شاعر است:نزد سلیمان شهم ستود چو آصفگفت که ها هدهد هوای صفاهان(10/356)بررسی زوایای مختلف حضور هدهد در ادبیات معاصردر بخش پیشین به بررسی زوایای مختلف حضور هدهد در ادبیات قدیم پرداخته شد و اینک نقش این پرنده در عرصه ادبیات معاصر:پس از جستجوی مفصل و دقیق بسیاری از آثار شعرای معاصر، از جمله:آثار نیما، سهراب سپهری، اخوان ثالث، شاملو، فروع فرحزاد، نادر نادر پور، شهریار، سیمین بهباهانی، احمد عزیزی، ناتل خانلری و..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.