Skip to main content
فهرست مقالات

توحید افعالی در حکمت متعالیه

نویسنده: ؛

بهار 1385 - شماره 43 (9 صفحه - از 51 تا 59)

یکی از مسایل مهم و اساسی که از زمانهای کهن مورد توجه همه یا اکثریت افراد بشر بوده، مساله رابطه و انتساب افعال اختیاری انسان با خداوند متعال می باشد. در این رابطه، اعتقاد به توحید افعالی بیانگر این موضع و عقیده است که جهان هستی تنها یک فاعل حقیقی دارد و افاضه وجود و تاثیر استقلالی منحصر در ذات مقدس حق تعالی است. در این زمینه اقوال دیگری نیز به چشم می خورد. از یک سوی گروهی از متکلمین (اشاعره) با اذعان به توحید افعالی، بکلی از علل متوسطه سلب تاثیر نموده، و با انکار علیت، خدای متعال را فاعل بیواسطه برای هر پدیده ای قلمداد کرده اند. از سوی دیگر، گروه دیگری از متکلمین (معتزله) نوعی استقلال در تاثیر (در حد تفویض) بخصوص در مورد فاعلهای اختیاری قائل شده و استناد افعال اختیاری انسان را به خدای متعال، صحیص ندانسته اند و منکر توحید افعالی گردیده اند. در این میان فلاسفه، استناد با واسطه همه پدیده ها، حتی افعال اختیاری انسان را به صورت فاعلیت طولی صحیح می دانسته اند. تا اینکه صدرالتالهین با ایضاح و تحلیل نهایی خویش از علیت، به صورت تجلی و ظهور و نیز تبیین فاعلیت ایجادی و با مدد از قاعده بسیط الحقیقه در ارایه نحوه معیت خدای متعال با مظاهر و شئونات خویش، تصریح می نماید که علل متوسطه تجلی و ظهور حق متعالند، از اینرو افاضه وجود بمعنای دقیق کلمه مختص به خداوند میباشد و سایر علل با اختلاف مراتبی که دارند بمنزله مجاری فیض وجودند. این تحلیل همان مفاد عبادت معروف «لا موثر فی الوجود الا اله» است که به معنای آن است که تاثیر استقلالی و افاضه وجود مخصوص به خداوند متعال است.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.