Skip to main content
فهرست مقالات

تبیین اصل علیت در فلسفه اصالت وجودی صدرایی

نویسنده:

ISC (8 صفحه - از 43 تا 50)

کلید واژه های ماشینی : علیت، اصل علیت در فلسفه اصالت، معلول، اشراقی، فلسفه، ذات، علت، فلسفه اصالت وجودی صدرایی، اصالت وجود، ماهیت

خلاصه ماشینی: "«علیت»و«معلولیت»،بعنوان«مقولات ثانی فلسفی» از گونه‌ای وجود خارجی-هرچند ضعیف-برخوردار شدند و سراسر هستی،در پیوندی«علت و معلولی»و در دو بخش«وجود مستقل»و«وجود ربطی»قرار گرفت و معلول بصورت نفس نیاز و تعلق و افاضهء علت درآمد و در این صورت«اضافه مقولی»جای خود را به«اضافه‌ اشراقی»داد. از آنجا که تقسیم امور به واجب‌ بالذات،ممتنع بالذات،و ممکن بالذات هنگامی‌ صدر المتالهین در سلوک عرفانی خود که حکمت‌ متعالی را با سیری صعودی به مبدأ ازلی اشراق‌ وجودی می‌رساند تنها علت نهایی،یعنی واجب‌ بالذات،را حقیقی می‌داند و ممکنات،که همه معلول‌ نهایی اویند،همواره جهتی از جهات اویند. ازاینرو،اثبات اصل علیت‌ در فلسفه صدر المتالهین در این‌جا مورد توجه ما نیست و هدف ما تنها تبیین این اصل در چارچوب اصالت وجود صدرایی است که در مباحث جدیدتر«علیت»،بسیار راهگشا است. با چنین نگرشی هم می‌توان شبههء پیروان اصالت ماهیت، و همه کسانی که منکر ضرورت بین علت و معلولند را پاسخ گفت و هم شبهه کسانی چون اشعریان درباره‌ منافات داشتن تأثیر علل ثانی با وجود مطلق خداوند، پاسخ می‌یابد و هم می‌توان در برابر کسانی که نفی علیت‌ را شالودهء باور سست خود به آزادی اراده انسان قرار داده‌اند ایستاد و هم می‌توان قانونمندی نظام طبیعت را،به عنوان‌ جهان ممکن،اثبات کرد و پذیرفت. هرچند بحث صدر المتالهین از علل مشخص در همان سنت عام‌ علل چهارگانهء ارسطویی می‌ماند،اما تبیین و تثبیت اصل‌ جهانشمول علیت،در چارچوب فلسفه اصالت وجود صدرایی سریان علیت در جهان هستی را،همراه با ضرورت علت و معلولی و سنخیت میان علت و معلول، چنان وضوحی می‌بخشد که در کمتر فلسفه‌ای می‌توان آن‌ را بدینگونه مرتبط با دیگر اجزای دستگاه فلسفی و پاسخگوی شبهات گوناگون دید."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.