Skip to main content
فهرست مقالات

مسئله حدوث دهری در نزد رازی

نویسنده:

ISC (11 صفحه - از 29 تا 39)

کلید واژه های ماشینی : دهر، حدوث، سرمد، ناصر خسرو، حدوث دهری، زروان، زمان، قدم، زکریای رازی، جوهر

خلاصه ماشینی:

"ابو علی مرزوقی هم در کتاب الازمنه و الامکنهء خود،ضمن نقض قدمای خمسهء رازی گوید که بزعم وی«خلاء»و«مدت»زنده و کنش‌پذیر نباشند؛چنانکه از فلاسفهء قدیم یاد کرده است‌ که دهر و خلاء در نهاد خردها بدون استدلال پایدارند؛چه‌ گویند که آندو بمنزلهء«وعاء»(ظرف)وجود به تصور عقلی آیند؛و نیز وجود شی‌ء حاکی از تقدم و تأخر است، پس این«وقت»ما همان وقتی نیست که گذشت یا خواهد آمد. اما فخر الدین رازی‌ در موافقت و بل متابعت از زکریای رازی در همین مقوله، گوید که«دهر»همان زمان عدم‌ناپذیر است،که اگر «معدوم»فرض شود همانا خلاف آید(یعنی تقدم عدم آن‌ بر وجودش به تصور نیاید)پس چون نبودگی زمان لازم‌ شود،همانا خودبخود محال فلذا بذات خویش واجب‌ (42)-افلاطون فی الاسلام(عبد الرحمان بدوی)،ص 462، 962 و 072. امر عالم(-حدوث)با گذر«جوهر»زمان به گونهء اندک اندک(غیر متکمم)[تپشی؟]بر دامنهء زمان مطلق(- سرمد)سپری شده،که همان را حرکت دهری نامیده است؛ و حرکت‌گزاری حدوث عالم به«طبع»با مدت متناهی(- انفکاک وجودی بر حسب تأخر انفکاکی از قدیم ذاتی‌ است(-حدوث زمانی)که در اینصورت«حدوث ذاتی» از روی طبع بوده،نه خواست(-ارادهء ازلی)و خلقت عالم‌ با همیاری ضدین قدیمین-یعنی-«باری»(یزدان 9 و «نفس»(اهریمن)صورت گرفته است. به علاوه،ملاحظه شد که پیش از ابن سینا فیلسوف‌ دهری نامدار ابو حیان توحیدی،هم در عباراتی بس موجز اما بلیغ مسئلهء حدوث دهری و معیت زمانی را مطرح‌ کرده؛پس از او هم شهرستانی از آن همچون یک مسئلهء متناول بین متکلمان و متفکران یاد نموده،که اگر تتبع‌ شود قطعا در آثار دیگر بویژه در نزد فخر الدین رازی-که‌ در بسیاری از مسائل فلسفی از زکریای رازی متابعت‌ نموده-ملاحظه خواهد شد که من خود اثر آنرا دیده‌ام؛و نیز اشارت ابو ریحان بیرونی بدین نگره است که هم یاد کرده‌ام."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.