Skip to main content
فهرست مقالات

تیر ماه سیزه (جشن تیرگان) و اسطوره تیشتر

نویسنده:

ISC (24 صفحه - از 77 تا 100)

کلید واژه های ماشینی : تیر، تیشتر، یشت، جشن تیرگان، جشن، تیرما، اسطوره، آب، ماه، آرش

تیرما سیزه شو بازمانده جشن تیرگان است که از دوره هند و ایرانی در میان بومیان شمال شرقی ایران برگزار می شده و اکنون نیز در نقاطی از شمال ایران، به ویژه توسط کوه نشینان مازندران در 13 آبان هر سال برپا می شود. مورخان قدیم با تکیه بر روایت بیرونی در آثار الباقیه، برای جشن تیرگان دو مناسبت ذکر کرده اند: 1- تیراندازی آرش کمانگیر؛ 2- مبارزه با خشکسالی و باران خواهی. پژوهندگان متاخر خاستگاه این جشن آریایی را در اسطوره آرش، کشت و طلب باران، هم زمان با طلوع ستاره تیشتر، دانسته اند. فرضیه اساسی مقاله حاضر آن است که این جشن پیوندی ریشه ای با اسطوره آرش ندارد، بلکه خاستگاه آن جنبه آیینی اسطوره تیشتر، ستاره و ایزد باران است، مطابق این اسطوره هند و ایرانی، تیشتریه اوستایی، همتای تیشیه ودایی، با دیو خشکی می جنگد، بر او غلبه می یابد و آب ها را آزاد کرده، در جهان می پراکند. بن مایه باروری و باران خواهی در تابستان چندان اهمیت داشته که اسطوره تیشتر در نزد هند و ایرانیان کارکردی آیینی یافته است و اهمیتش طبعا بیش از اسطوره آرش بوده است. اما چگونه این جشن تابستانه در شمال ایران به پاییز می رسد، خود موضوع دیگر این جستار است.

خلاصه ماشینی:

"77-99 تیرما سیزه شو(جشن ستارگان)و اسطورهء تیشتر ابو القاسم اسماعیل‌پور* چکیده تیرما سیزه شو بازماندهء جشن تیرگان است که از دورهء هند و ایرانی در میان بومیان شمال شرقی ایران‌ برگزار می‌شد و اکنون نیز در نقاطی از شمال ایران،به‌ویژه توسط کوه‌نشینان مازندران در 13 آبان هر سال برپا می‌شود. نگارنده در مقالهء حاضر،بر پایه پیشینهء پژوهشی این جستار و تحلیل نظرگاه‌ پژوهندگان بن مایهء اسطوره‌ای این جشن،یعنی اسطورهء تیشتر،ایزد باران،را بررسی و تحلیل‌ کرده،به این نتیجه می‌رسد که تیرما سیزه شو،بازمانده جشن تیرگان،در اصل جشن قداست و نیایش ایزد-ستاره‌های هند و ایرانی به نام تیشیه‌18ودایی/تیشتریهء19اوستایی،ایزد باران بوده‌ است و به‌طور ریشه‌ای ربطی به اسطوره آرش کمانگیر ندارد. ما در بخش پیش استدلال کردیم که جشن تیرگان/تیرما سیزه شو بر پایهء بسیاری از متون اصیل باستانی(ودایی،اوستایی،پهلوی)جشن باران و باران‌خواهی و مبارزه با خشکی و خشک‌سالی بوده است و دو مورد مشابه که در تیشتر یشت به آرش کمانگیر اشاره شد تنها برای‌ مقایسه و همانندی سرعت حرکت ایزد تیشتر با تیر آرش بوده است،نه این‌که اسطورهء آرش را با تیشتر در ارتباط بدانند. او در ادامهء تفسیر خود از جشن تیرگان و انتساب آن به آرش کمانگیر می‌نویسد که:«و لکن اصلی ندارد،پس عوام چون تیرروز شنیدند، اعتقاد کردند که از بهر تیرانداختن نام برو نهادند و اما اندر این روز آب ریزند و خرمی کنند و سبب آن بود که چندان سال باران نبارید."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.