Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی مناسبات مضامین توحیدی در دیباچه های پنج گنج نظامی

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (10 صفحه - از 138 تا 147)

کلید واژه های ماشینی : شاعر، مخزن‌الاسرار، هفت‌پیکر، شرفنامه، وهم، فلک، خدا، عقل، خرد، نظامی

خلاصه ماشینی:

"حصار فلک برکشیدی بلند درو کردی اندیشه را شهربند چنان بستی آن طاق نیلوفری‌ که اندیشه را نیست زو برتری (شرفنامه،52 و 62) و از آن‌جا که«سماء»بنابر گفته راغب،مطلق‌ معنای سقف است و ازآن‌رو اطلاق به چیزی‌ می‌شود که سایه بر سر آدمی می‌اندازد،1 می‌آورد: برآرندهء سقف این بارگاه‌ نگارندهء نقش این کارگاه (خردنامه،5) و ابیاتی دیگر،ناظر بر این مورد: تویی کاسمان را برافراختی‌ زمین را کذرگاه او ساختی (شرفنامه،7) فلک بر پای دار و انجم‌افروز خرد را بی‌میانجی حکمت‌آموز (خسرو و شیرین،7) ای برآرندهء سپهر بلند انجم‌افروز و انجمن پیوند (هفت‌پیکر،3) و نیز این که: گر هفت گره به چرخ دادی‌ هفتاد گره بدو گشای (لیلی و مجنون،22) که بیت اخیر،ناظر بر اعتقاد به اثرگذاری‌ سیارات در احوال اهل زمین است که به زعم‌ هیئت بطلمیوسی و مرکز بودن زمین در قلب‌ افلاک،خداوند،هفت گره سیارات را برای اثبات‌ بیشتر این کرهء خاکی ایجاد نمود،اما همین هفت‌ سیاره،خود،گره‌گشای کار فروبستهء آدمیان‌ گردیدند،ولی نظامی،خود به تصریح در چند جا به بی‌پایه و اساس بودن این نظریه اشاره کرده‌ می‌گوید: دلی را که از خود نکردی گمش‌ نه از چرخ ترسد نه از انجمش‌ چو تو هستی از چرخ و انجم چه باک‌ چو هست آسمان بر زمین ریز خاک (خردنامه،33 و 43) بد و نیک از ستاره چون آید که خود از نیک و بد زبون آید (هفت‌پیکر،53) گر ستاره سعادتی دادی‌ کیقباد از منجمی زادی‌ کیست از مردم ستاره‌شناس‌ که به گنجینه ره برد به قیاس‌ تو دهی بی‌میانجی آن را گنج‌ که نداند ستاره هفت از پنج (هفت‌پیکر،63-83) و در نهایت که اساس آفرینش را برای‌ فرارسیدن قیامت از هم فروپاشیده می‌خواهد، می‌گوید: (1)-«سماء کل شی‌ء اعلاه»راغب اصفهانی،المفردات‌ فی غریب القرآن،به کوشش محمد سید کیلانی، ص 342."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.