Skip to main content
فهرست مقالات

تأثیر اعتقاد به مهدور الدم بودن مقتول و خطای در اعتقاد

نویسنده: ؛

زمستان 1383 - شماره 36 (17 صفحه - از 17 تا 33)

کلیدواژه ها : خطا در اعتقاد و قتل ،خطا در حکم ،خطا در موضوع ،ضابطه ذهنی ،ضابطه عینی

کلید واژه های ماشینی : مقتول ،قصاص ،مهدورالدم بودن مقتول ،خطای در اعتقاد ،امر آمر قانونی ،قتل عمد ،مهدورالدم ،قاتل ،مهدورالدم بودن ،عمد ،عدم ثبوت قصاص ،آمر ،فقیهان ،ثبوت قصاص ،ثبوت قصاص در موارد ،ه‍ ،ارتکاب قتل با اعتقاد ،خطا در موضوع ،خطا در حکم ،آمر قانونی ،ارتکاب قتل ،موارد خطا در اعتقاد ،ارتکاب ،فقهی ،قتل عمدی ،قاتل قصد قتل ،عمدی ،ارتکاب قتل می‌پردازیم ،امر آمر ،شرایط قصاص

فقیهان شیعی و اهل سنت احکام را مبتنی بر وجود مصالح و مفاسد عامی می‌دانند که به مثابه مقتضی، انشاء، فعلیت و تنجز حکم را ایجاب می‌کند. بدین ترتیب نفی مقتضی به نفی حکم و ابطال گزاره فقهی می‌انجامد مرحوم آخوند به تبیین تأثیر بنیادین هر یک از این مراحل در مرحله بعدی می‌پردازد. مرحوم امام (رضی) ضمن تأیید نظریه مرحوم آخوند این مراحل را در سه مرحله خلاصه می‌کند؛ از نظر مرحوم امام (رضی) مرحله تنجز قابل تفکیک از مرحله فعلیت نیست. از نظر شاطبی مصالح بر سه دسته هستند، مقاصد ضروری، حاجتی و تحسینی. مقاصد ضروری آنهایی هستند که نقض و نادیده گرفتن آن در تعارض با مصالح عام است به گونه‌ای که اگر آن مقاصد نادیده گرفته شوند، مصالح اجتماعی نقض و مفاسد جایگزین آن می‌شود و نتیجه آن هرج و مرج و تعدی به حیات انسان است. همچنین از نظر شاطبی مجموع ضروریات پنج قسم است و از جمله آن حفظ نفس می‌باشد که احکام شرعی به دو صورت مقتضی آن است: ـ گزاره‌های ایجابی ـ الزامی یا ایجابی ـ اباحی. ـ گزاره‌های سلبی ـ الزامی که مربوط به نقض این حقوق و ضمانت اجراهای کیفری آنهاست. بنابراین وضع هرگونه گزاره‌ای که مستلزم نقض گزاره‌های فوق باشد، نظام حقوقی را دچار پارادوکس و ناسازگاری درونی می‌کند. در قوانین جزایی مواردی به نظر می‌رسد که به ظاهر گزاره‌ها را در تعارض با یکدیگر قرار می‌دهد. از جمله آنها احکام سلبی ـ الزامی قصاص و احکام مربوط به قتل و گزاره‌هایی است که اعتقاد به مهدورالدم بودن مقتول و خطای در اعتقاد را از موارد مصونیت بزهکار از دریافت پاسخهای کیفری می‌داند. در این مقاله، بدون تأمل در « تئوری مصلحت» در فلسفه فقه و تأمل در میزان اعتبار منطق گزاره‌ به بررسی فقهی ـ حقوقی در مسأله تأثیر اعتقاد و خطای آن در ارتکاب قتل ‌می‌پردازیم.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.