Skip to main content
فهرست مقالات

صدرالمتألهین شیرازی و نحوه فاعلیت حق تعالی در نظام آفرینش: رابطه خدا با جهان از نظر صدرای شیرازی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (22 صفحه - از 41 تا 62)

کلیدواژه ها : متکلمان ،صدرالمتألهین شیرازی ،فاعلیت بالقصد ،فاعلیت بالتجلی

کلید واژه های ماشینی : فاعل ،صدرا ،علیت ،فاعلیت بالتجلی ،ذات ،نظریة فاعلیت بالقصد ،فاعلیت بالقصد و فاعلیت بالتجلی ،نظریة فاعلیت بالقصد و فاعلیت ،فعل ،نظریة فاعلیت بالتجلی ،حق‌تعالی ،نظریة فاعلیت ،متکلمان ،فاعلیت حق‌تعالی در نظام آفرینش ،نحوه فاعلیت حق‌تعالی در نظام ،غایت ،خدا ،تبیین نظریة فاعلیت بالتجلی ،اجمالی ،غرض ،حکمت ،علم ،عین ،شیرازی و نحوه فاعلیت حق‌تعالی ،زاید ،فاعل بالقصد ،حکما ،معلول ،آرای ،نظریة فاعلیت بالتجلی و ذکر

مقاله حاضر ناظر به بررسی دو نظریة فاعلیت بالقصد و فاعلیت بالتجلی است که به ترتیب از سوی متکلمان، عرفا و صدرای شیرازی پیرامون رابطة خدا با جهان مطرح شده است. رویکرد اصلی مطالب آن تبیین نظریة فاعلیت بالتجلی صدراست، و این موضوع به دنبال نقد آرای متکلمان توسط ملاصدرا و با محوریت مباحث زیر به بحث نهاده می شود: 1- طریقه و شیوة استدلال صدرا برای حل پارادوکس "نفی غرض در فعل باری" از یک سو و "اثبات غرض در افعال او" از سوی دیگر. 2- راه حل صدرا برای رفع اشکال موجبیت و الزام در فعل باری، یعنی توهمی که از ناحیه متکلمان به وجود آمده، و تأکید او بر دو عنصر علمیت و رضامندی در نظریه فاعلیت ایجادی و سرانجام اثبات قدرت و اختیار مطلق باری تعالی. 3- تبیین صدرا از نظریه مقصود بالذات و غایة الغایات بودن حق تعالی در نظام هستی. 4- بیان ادله و مبانی صدرا در نظریة فاعلیت بالتجلی و ذکر نسبت آن با آرای عرفا.

خلاصه ماشینی:

"آن‌چه مسلم است، صدرا در آثار خود معلوم نکرده است مرادش از فاعلیت بالتجلی چه چیز است، لیکن نظریه فاعلیت بالعنایة ابن سینا را به اعتباری پس از تصحیح و بازسازی پذیرفته است چرا که به عبارت دیگر، فاعلیت بالعنایه دو قسم است؛ یکی آن است که علم فاعل به نظام اتم از لوازم ذات و زاید بر ذات فاعل باشد، این همان نظریة بوعلی است که صدرا آن ‌را مورد انتقاد قرار داده است (15، ج: 6، صص: 232- 227) و آن است که علم به نظام اتم و اکمل عین ذات فاعل باشد، و این نظریة مختار صدراست، لیکن پیرامون آن تفسیرهای مختلفی شده است، از جمله تفسیر ملا عبدالله زنوزی است که مراد آن محقق (صدرا) از فاعلیت بالتجلی را همان فاعلیت بالعنایه به معنای دوم دانسته است (ص: 376 و 26، ص: 474)، البته مشکل این‌جاست که فاعلیت بالتجلی عرفا مبتنی بر وحدت وجود و موجود است درحالی‌که تبیین ملاصدرا از فاعلیت بالعنایه و علم عنایی باری یک نوع تبیین فلسفی است که بر اساس مشرب حکما یعنی عقیده به کثرت وجود و موجود صورت گرفته است، بنابر این مبناهای این دو نظریه (فاعلیت بالعنایه به معنی دوم و فاعلیت بالتجلی صوفیه) یکسان نبوده، و با توجه به تصریح صدرا در استناد نظریة فاعلیت بالتجلی به صوفیه، توجیه حکیم زنوزی صحیح به نظر نمی‌رسد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.