Skip to main content
فهرست مقالات

حذف علیت یعنی حذف عقل

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (10 صفحه - از 117 تا 126)

کلیدواژه ها :

علیت ،امکان ،معلول ،قاعده الواحد ،علل فاعلی الهی

کلید واژه های ماشینی : علیت، فاعل، ابن‌رشد، عقل، فعل، معلول، ابن‌سینا، علت، فیلسوف، تقسیم علت فاعلی

این مقال بر آن است که آرای ابن رشد را در خصوص اصل علیت مورد مداقه قرار دهد. ابن رشد، انکار علیت را به دلیل ناسازگاری با عقل و اختلال منطق فهم و علم، نامعقول دانسته، تقسیم علت فاعلی به بالطبع و بالاراده را غیر دقیق و و تقسیم به طبیعی و الاهی را نادرست می داند. مؤلف ، موارد نیازمندی معلول به علت را بیان ، و قاعده الواحد را از نظر ابن‌رشد یک خرافه ارزیابی می کند. این مقال، ابن رشد را به سبب نکته سنجی های ظریف و دقیق در موارد گوناگون، فیلسوف و نه شارح به شمار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ آورد، و به برخی از نکات می‌پردازد.

خلاصه ماشینی:

"ابن‌رشد می‌گوید: فیلسوفان محقق رابطه جهان برین را با خداوند، چنین رابطه ای می دانند؛ چه رسد به جهان پایین، و مخلوقات، با مصنوعات ازاین جهت فرق دارند که وجود مصنوعات با عدم همراه نیست؛ بدین جهت در بقای خود نیازمند علت نیست و اگر وجود جهان را آمیخته با قوه و عدم در نظر نگیریم، در بقایش نیازمند علت نخواهد بود؛ زیرا موجود بالفعل کامل، نیازی به علت ندارد، مگر آن که جوهر این موجودیت را عینا اضافه و نسبت به علت بدانیم؛ در حالی که جهان هستی یک حقیقت جوهری است که با علت خود نسبت دارد، نه این که موجودیت آن عین همین نسبت و اضافه باشد؛ (همان: ص117) بنابراین، چنین موجودی، فقط در صورتی که در حرکت باشد، نیازمند فاعل خواهد بود. از نظر ابن‌رشد، انکار تأثیر محسوسات در یک‌دیگر، سفسطه است و کسی که چنین سخنی بگوید، یا زبانش با آنچه در ذهن و عقل به آن معتقد است، یکی نیست یا گرفتار شبهة سوفسطایی شده است؛ (همان: ص350 و 351) سپس ادعای خود را با ادلة ذیل توجیه می‌‌کند: یکی این‌که اگر علیت را در محسوسات نپذیریم، نمی‌توانیم به این اصل برسیم که: «هر فعلی فاعلی دارد»، و اگر کسی به این دلیل که در چند مورد، از علل مؤثر اطلاع ندارد، این اصل را مورد تردید قرار دهد، باید بداند که مجهول بودن اسباب در چند مورد، اعتماد ما را بر علیت و سببیت که آن را عملا مشاهده می‌کنیم، کم نمی‌کند؛ بنابراین، هر جا که سبب مجهول باشد، به طور طبیعی در جست و جوی آن خواهیم بود که بشناسیم."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.