Skip to main content
فهرست مقالات

عقلانیت علمی کلاسیک

نویسنده:

(26 صفحه - از 13 تا 38)

کلید واژه های ماشینی : عقلانیت علمی، علمی، گالیله، معرفت، عقلانیت علمی کلاسیک، ارسطویی، استقرایی، نظری، پیشرفت، تبیین

خلاصه ماشینی:

"مدل‌های داروینی معرفت‌شناسی پوپر (1972) و تولمین (1972)، نظریة ابطال‌پذیری (falsificationism)پوپر، تبیین کوهن از انقلاب‌های علمی، و نظریه پراکنش معنایی(meaning variance) فایرابند همگی به یاری این اندیشه آمدند که علم صرفا با انباشت و افزوده شدن حقایق اثبات شده جدید بر روی حقایق پیشین رشد و تکامل نمی‌یابد و دگرگونی نظریه‌ها به صورت انباشتی (cumulative) یا پیوسته نیست، بلکه نظریه‌های علمی گذشته ممکن است با نظریه‌های جدید جابه‌جا، ابطال و یا از نو تفسیر شوند. همپل در این باره می‌گوید:‌ دوران ما را غالبا دوران علم تکنولوژی علمی نامیده‌اند و برای این نام‌گذاری دلایل کافی وجود دارد؛ از جمله این که پیشرفت‌هایی که طی چند قرن گذشته در علوم طبیعی و به‌تازگی در رشته‌های روان‌شناسی و جامعه‌شناسی صورت گرفته، دامنة معرفت ما را بسیار گسترانده و فهم ما از جهان زیست خود و دوستانمان را ژرف‌تر ساخته و کاربرد علمی بینش‌های علمی به طور فزاینده‌ای توان ما را در مهار نیروهای طبیعت و اذهان آدمیان بالا برده است. چنین عواملی بیرونی به شمار می‌آیند و در تبیین عقلانی ساختار معرفت و تغییرات و تحولات علمی نقشی ندارند؛ مثلا چنانچه در برهه‌های از تاریخ علم تغییری مشاهده نکنیم یا تغییر بسیار اندک و کندی را ببینیم و در تبیین آن بگوییم که نظریه‌های جدید بر نظریه‌های قدیمی از لحاظ سودمندی، قدرت پیش‌بینی یا حقیقت‌نمایی برتری چشمگیری ندارند، به‌واقع تبیینی درونی و عقلانی کرده‌ایم؛ اما اگر چنین تبیین کنیم که حامیان نظریه‌های قدیمی همه مجلات علمی و مسئولیت‌های آکادمیک را رد اختیار و کنترل خود دارند و کوشش‌های حامیان نظریه‌های رقیب را خنثی می‌سازند و آنها را در فشار و تگنا قرار می‌دهند که نتوانند برتری نظریه‌های مورد نظر خویش را اثبات کنند، دیگر تبیینی عقلانی نکرده‌ایم."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.