Skip to main content
فهرست مقالات

معرفی کتاب/ عقلانیت علم

نویسنده:

(24 صفحه - از 133 تا 156)

خلاصه ماشینی:

"آنگاه نخست به شرح و بسط مدل‌‌های عقلانی تغییر علمی می‌پردازد و می‌گوید یک مدل عقلانی دو جزء دارد: نخست این که چیزی را به منزلة هدف علم، فرض می‌گیرد و چنین می‌پندارد که دانشمندان در پی هدف تولید نوع خاصی از نظریه‌ها هستند؛ مثلا می‌توانیم، مانند پوپر، بگوییم هدف علم، تولید نظریه‌های تبیین‌کنندة صادق (true explanatory theories) است یا می‌توانیم هدف آن را دست‌یابی به نظریه‌هایی بدانیم که سودمندی بیش‌تری دارند یا پیش‌بینی (predication) می‌کنند. ا لبته خردگرایان هم از این نکته به خوبی آگاهند که همواره و در همه شرایط نمی‌توانیم همه جنبه‌های تغییر علمی را براساس عوامل درونی و به طور عقلانی تبیین کنیم و چه بسا ممکن است در پاره‌ای از موارد، تغییرات وفاداری از نظریه‌ای به نظریه‌ای دیگر یافت شوند که فقط بتوانیم آنها را با توسل به عوامل بیرونی تبیین کنیم؛ با این همه پیش‌فرض اساسی خردگرایان این است که تبیین روان‌شناختی و جامعه‌شناختی فقط در صورتی شایسته و بجا است که رفتارهای افراد مورد بررسی از هنجارها و قواعد نهفته در مدل عقلانی منحرف و دور شوند؛ اما اینکه چه مقدار باید به تبیین جامعه‌شناختی یا روان‌شناختی روی آوریم، به میزان غنا و استحکام نظریه عقلانیت ما بستگی دارد. معضل روش‌شناسی ابطال‌پذیری پوپر از دیدگاه اسمیت این است که از طرفی هدف علم را حقیقت (صدق) و هدف فعالیت‌‌های علمی را تولید حقایق تبیین‌گر می‌داند و از طرفی دیگر پیوسته اعلام می‌کند که معیاری برای صدق در دست نداریم و طبقه‌ای از گزاره‌ها وجود ندارند که ارزش صدق (truth-value) آنها را بتوانیم با یقین مشخص کنیم و صدق یک نظریه علمی را از آنها بیرون بکشیم."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.