Skip to main content
فهرست مقالات

ناعقلانیت علمی از دیدگاه توماس کوهن

مترجم:

(44 صفحه - از 15 تا 58)

کلیدواژه ها :

پوزیتیویسم منطقی ،عقلانیت ،پارادایم ،ناعقلانیت ،مسایل نابهنجار (غیرعادی)

کلید واژه های ماشینی : کوهن، پارادایم، علم، پوپر، نظریه، دانشمندان، پارادایم‌ها، علم عادی، بحران، انقلاب

در فلسفة علم معاصر دو رویکرد عمده نسبت به مسأله عقلانیت علم در کار است: دسته‌ای از فلاسفه علم، رویکردی فلسفی ـ روش‌شناختی نسبت به عقلانیت دارند. این فلاسفه از عقلانیت علم دفاع می‌کنند و عوامل غیرعقلانی را در تحولات علمی دخیل نمی‌دانند. در مقابل، دسته‌ای دیگر از رویکردی تاریخی ـ جامعه‌شناختی طرفداری می‌کنند. برطبق این رویکرد، عوامل غیرعقلانی در تحولات علم تاثیر دارد. کوهن از این رویکرد دوم دفاع می‌کند. نگارنده به تشریح دیدگاه کوهن و نقد آن پرداخته است.

خلاصه ماشینی:

"او با این نام‌گذاری می‌خواهد بر شباهت میان پیشرفت‌های سیاسی و علمی اشاره کند؛ اما با وجود اختلاف‌های گسترده و بنیادی میان پیشرفت‌های سیاسی و علمی چه شباهت‌هایی می‌توانند مجوزی برای اطلاق نام انقلاب بر تغییر پارادایم و پیشرفت علمی باشند؟ یکی از وجوه تشابه این است که همان‌گونه که انقلاب‌های سیاسی هنگامی رخ می‌دهد که شمار فراوانی از افراد جامعه از فرایندهای سیاسی احساسی بیزاری می‌کنند و آنها را از حل مسائل پدید آمده ناتوان می‌بینند و می‌خواهند این فرایندهای نهادینه‌شده دگرگون شوند، شمار روزافزون ناهنجاری‌ها در علم عادی نیز موجب آگاهی اعضای جامعه علمی از ویژگی‌های محدودکننده پارادایم می‌شود و در نتیجه زمینه‌های توجه به پارادایم جدید به جای پارادایم قدیمی را فراهم می‌سازند. او می‌پذیرد که در علم پیروی از مد و سلیقه رایج است و فشار اجتماعی وجود دارد و حتی ممکن است روزی فرا رسد که جامعه علمی عمدتا به پذیرش جزم‌های غیرنقادانه تن در دهد و شیفته مد و سلیقه‌هایی جاری شود و هر نظریه را به دلیل این‌که تازه‌ترین مد روز است بپذیرند تا به عقب‌ماندگی متهم نشود؛ اما فرا رسیدن چنین روزی را بهمنزله پایان راه علم تجربی می‌داند و تداوم سنت پژوهش تجربی را در صورتی امکان‌پذیر می‌داند که در پی دستیابی به حقیقت و بهصورت بحث نقادانه میان نظریه‌های رقیب و نقادی عقلانی نظریه انقلابی باشد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.