Skip to main content
فهرست مقالات

ناعقلانیت علمی از دیدگاه توماس کوهن

مترجم:

(44 صفحه - از 15 تا 58)

کلیدواژه ها : پوزیتیویسم منطقی ،عقلانیت ،پارادایم ،ناعقلانیت ،مسایل نابهنجار (غیرعادی)

کلید واژه های ماشینی : کوهن ،پارادایم ،علم ،پوپر ،نظریه ،دانشمندان ،پارادایم‌ها ،علم عادی ،بحران ،انقلاب ،عقلانیت علمی ،قیاس‌ناپذیری ،دیدگاه کوهن ،دیدگاه ،پارادایم جدید ،رقیب ،جامعه ،قیاس‌ناپذیری پارادایم‌ها ،معیارهای ،ناهنجاری‌ها ،دیدگاه توماس کوهن ،مشاهده ،ناعقلانیت علمی ،انتقادی ،پیشرفت ،قیاس‌ناپذیری پارادایم‌ها و چهارچوب‌های کوهن ،علم عادی دانشمندان ،انتخاب ،علم عادی در چهارچوب پارادایم ،مسائل

در فلسفة علم معاصر دو رویکرد عمده نسبت به مسأله عقلانیت علم در کار است: دسته‌ای از فلاسفه علم، رویکردی فلسفی ـ روش‌شناختی نسبت به عقلانیت دارند. این فلاسفه از عقلانیت علم دفاع می‌کنند و عوامل غیرعقلانی را در تحولات علمی دخیل نمی‌دانند. در مقابل، دسته‌ای دیگر از رویکردی تاریخی ـ جامعه‌شناختی طرفداری می‌کنند. برطبق این رویکرد، عوامل غیرعقلانی در تحولات علم تاثیر دارد. کوهن از این رویکرد دوم دفاع می‌کند. نگارنده به تشریح دیدگاه کوهن و نقد آن پرداخته است.

خلاصه ماشینی:

"او با این نام‌گذاری می‌خواهد بر شباهت میان پیشرفت‌های سیاسی و علمی اشاره کند؛ اما با وجود اختلاف‌های گسترده و بنیادی میان پیشرفت‌های سیاسی و علمی چه شباهت‌هایی می‌توانند مجوزی برای اطلاق نام انقلاب بر تغییر پارادایم و پیشرفت علمی باشند؟ یکی از وجوه تشابه این است که همان‌گونه که انقلاب‌های سیاسی هنگامی رخ می‌دهد که شمار فراوانی از افراد جامعه از فرایندهای سیاسی احساسی بیزاری می‌کنند و آنها را از حل مسائل پدید آمده ناتوان می‌بینند و می‌خواهند این فرایندهای نهادینه‌شده دگرگون شوند، شمار روزافزون ناهنجاری‌ها در علم عادی نیز موجب آگاهی اعضای جامعه علمی از ویژگی‌های محدودکننده پارادایم می‌شود و در نتیجه زمینه‌های توجه به پارادایم جدید به جای پارادایم قدیمی را فراهم می‌سازند. او می‌پذیرد که در علم پیروی از مد و سلیقه رایج است و فشار اجتماعی وجود دارد و حتی ممکن است روزی فرا رسد که جامعه علمی عمدتا به پذیرش جزم‌های غیرنقادانه تن در دهد و شیفته مد و سلیقه‌هایی جاری شود و هر نظریه را به دلیل این‌که تازه‌ترین مد روز است بپذیرند تا به عقب‌ماندگی متهم نشود؛ اما فرا رسیدن چنین روزی را بهمنزله پایان راه علم تجربی می‌داند و تداوم سنت پژوهش تجربی را در صورتی امکان‌پذیر می‌داند که در پی دستیابی به حقیقت و بهصورت بحث نقادانه میان نظریه‌های رقیب و نقادی عقلانی نظریه انقلابی باشد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.