Skip to main content
فهرست مقالات

اسباب معرفت صحیح نسخ در آیات قرآن

نویسنده:

علمی-پژوهشی (14 صفحه - از 27 تا 40)

کلیدواژه ها : نسخ ،اضطرار ،تخصیص ،انساء ،استثناء ،فهم صحیح مدلول آیات

کلید واژه های ماشینی : نسخ ،قرآن ،معرفت ،آیات قرآن ،نسخ آیه ،معرفت صحیح نسخ ،حکم ،نسخ در آیات قرآن ،انساء ،نساء ،تخصیص ،تقیید ،آیات منسوخه ،استثنا ،اجماع ،فهم صحیح نسخ آیات قرآن ،سر تعداد آیات منسوخه قرآن ،آیه منسوخ ،ابن حزم ،علوم قرآن ،معنی ،روایات ،دانشمندان متقدم علوم قرآن ،نزول ،زرقانی ،نسخ آیات قرآن ،تشریع ،ادعای نسخ آیه ،دانشمندان ،القرآن

یکی از عوامل اساسی در پیدایش اختلاف بر سر تعداد آیات منسوخه قرآن، عدم توجه دقیق به اصطلاحات قریب المعنی و خلط مباحث مختلف در این حوزه بوده است. دانشمندان متقدم علوم قرآن، عالمانه یا از سر تسامح، وجوه ممیزه نسخ با تخصیص، انساء، تقیید، استثنا و ... را در نظر نگرفته و حکم نسخ بسیاری از آیات قرآن را صادر کرده‌اند، لکن متأخرین در نقد این رویه تمامی مساعی خویش را به کار برده‌اند. در مقاله حاضر پس از تنقیح و تبیین این مشکل و بررسی اسباب و علل تعدد نسخ، گامی در جهت معرفت صحیح آن برداشته‌ایم.

خلاصه ماشینی:

"از طرفی ممکن است مفاد دو آیه، مماثل یکدیگر بوده، اما تغایر ظاهری داشته باشند، در حالیکه نسخ زمانی محقق می‌شود که منافات و تعارض، حقیقی و کلی و مطلق باشد (معرفت، 2/275؛ زرقانی، 2/275)، و در منافات جزئی، حکم تخصیص، صادق‌تر از نسخ می‌باشد، دریافت ناقص از مدلول آیه چه نتایجی را در بر خواهد داشت؟ تعدد آیات منسوخه در کتب مختلف متقدمین، پاسخ پرسش را خواهد داد. لذا بر خلاف قول ابن جریح (سیوطی، الدرالمنثور، 3/20)، آیه «فلا تعقدوا معهم حتی یخوضوا فی حدیث غیره»(نساء، 140) ناسخ آیه «و ما علی الذین یتقون من حسابهم من شی‌ء»(انعام، 69) نیست، زیرا منسوخ، حکم شرعی نبوده تا حکم شرعی دیگر آن را نسخ کرده باشد، بلکه مجالست مؤمنین با مشرکین بر اباحه اصلی باقی بوده و طبق اخبار، نهی مورد نظر در آیه، خاص پیامبر اکرم (ص) بوده و تعمیم حکم از طرف بعضی موجب چنین توهمی شده‌است (معرفت، 2/277-341). اکثر علمای اسلام، خصوصا اصولیین نسخ آیات قرآن با اجماع را جایز ندانسته، جایگاه مستقلی برای آن قائل نیستند، و معتقدند این امر موقعی میسر است که توقیفی بوده و مستند به نصی از جانب رسول اکرم باشد (زرقانی، 2/148؛ ابن حزم، 4/120). علی رغم فقدان مآخذ یقینی و اختلاف نظر در تاریخ نزول آیات و سور، ضرورت تأخیر نزول ناسخ از منسوخ مورد اتفاق است، بنابر این، ادعای نسخ آیه وصیت، یعنی «کتب علیکم اذاحضراحدکم الموت..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.