Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی یک ابهام در اصول فقه: یک مخصص بعد از چند جمله متعاطف

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 155 تا 172)

کلیدواژه ها : اجمال ،ظهور ،استثناء ،جمله‌های متعاطف ،رجوع به اخیر ،رجوع به کل ،قدر متیقن

کلید واژه های ماشینی : استثناء، استثنای، عقد الوضع، رجوع، جمله، تکرار عقد الوضع، تعلق، جمله‌های متعاطف، عدم تکرار عقد الوضع، تعلق استثناء، کلام، فرض تکرار عقد الوضع، رجوع استثناء، حکم، امکان تعلق استثناء، ظهور، فرض استثناء به عقد الوضع، لفظی، قرینه، اصل، جمله متعاطف بررسی، حکم تکرار عقد الوضع، عقد الوضع تکرار، استعمال، رجوع استثناء به جمله اخیر، رجوع استثناء به عقد الوضع، امکان رجوع استثناء، تعلق استثناء به جمله اخیر، استثناء به جمله اخیر، محقق نائینی

این مقاله مرجع یک مخصص را بعد از چند جمله متعاطف بررسی می کند و پس از تبیین موضوع و اشاره به اهمیت آن در استنباط احکام فقهی در مقام ثبوت، امکان تعلق استثناء بر همه جمله‌های پیشین را اختیار و بر آن استدلال می‌کند. سپس در مقام اثبات به بحث وبررسی آرای ذیل می‌پردازد: 1- رجوع به اخیر 2- رجوع به جمیع 3- اشتراک لفظی 4- تفصیل بین وحدت و تغایر جمله‌ها 5- تفصیل محقق نائینی 6- نظریه توقف و در پایان بعد از مقایسه دو نظریه مهم اصولی، رجوع به کل را تقویت و اختیار می‌نماید.

خلاصه ماشینی: "بطور مثال اگر گفته شود: «همه عالمان را اکرام کنید، همه فقیران را یاری رسانید و همه خدمتگزاران را تشویق نمائید مگر فاسقانشان را»، این سؤال پیش می‌آید که آیا استثناء فقط به جمله اخیر وارد شده یا به همه جمله‌ها، به این معنا که آیا تنها تشویق خدمتگزاران فاسق استثناء شده و اما حکم اکرام عالمان و یاری رساندن فقرا اعم از فاسق و غیر فاسق به قوت خود باقی است؟ یا اینکه استثناء به همه بر می‌گردد و یکایک آنها راتخصیص می‌زند، باین معنا که عالمان فاسق، فقیران فاسق، همچنین خدمتگزاران فاسق به ترتیب از شمول حکم اکرام و یاری و تشویق استثناء شده‌اند؟ و یا بگوییم کلام از جهت استثناء مجمل است یعنی نه در رجوع به خصوص اخیره ظهور دارد و نه در رجوع به جمیع ظهور دارد، بلکه برای مشخص شدن مراد متکلم باید قرینه‌ای وجود داشته باشد. مناقشه میان اصولیان در بقیه جمله‌هاست که آیا بدون قرینه مورد تخصیص واقع می‌شوند یا خیر؟ اگر جواب مثبت است دلیل آن چیست؟ به عبارت دیگر وجه و نحوه تعلق استثناء به جمیع یا به اخیر مورد بحث است، به این معنا که آیا رجوع استثناء به جمیع یا به اخیر از باب ظهور است یا از باب قدر متیقن؟ آیا به صورت حقیقت است یا مجاز و یا اشتراک لفظی و یا اصولا در مقام وقوع و اثبات دلیلی بر هیچ یک از موارد مزبور وجود ندارد. از نتایج اصل فوق اینست که تعلق استثناء به جمله اخیر جزمی و یقینی است، اما رجوع آن به غیر اخیر محل تردید و شبهه است و در این فرض مقتضای اصالت عموم و اطلاق، عدم تقیید آن با استثناست، لذا نمی‌توان استثناء را به غیر اخیر متعلق دانست مگر اینکه دلیل خاصی وجود داشته باشد(علم الهدی، 1/253 - 258؛ غزالی، 2/176)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.