Skip to main content
فهرست مقالات

تبیین حکمی و عرفانی حدیث «من عرف نفسه»

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (22 صفحه - از 201 تا 222)

کلیدواژه ها :

فطرت ،معرفت ،علیت ،تجلی ،نفس ،رب ،احاطه و معیت قیومیه ،ظهور وبطون ،علو و دنو ،جامعیت و فاعلیت

کلید واژه های ماشینی : نفس، معرفت، معرفت نفس، معرفت رب، حدیث، معیت، معلول، فطرت، تبیین، احاطه

معرفت نفس، به حکم حدیث شریف من عرف نفسه فقد عرف ربه رهنمون معرفت رب است از این رو بعضی از عالمان و عارفان به تبیین حکمی و عرفانی آن پرداخته‌اند. برخی آنرا از قبیل «تعلیق به محال» دانسته‌اند و بعضی به طرق گوناگون در صدد توجیه و تبیین کیفیت معرفت رب از راه معرفت نفس برآمده‌اند. از نظر این گروه، معرفت فطرت، حدوث، امکان، حرکت، تجرد و فقر هستی نفس ما را به خدای متعال دلالت می‌کند و نفس از جهات جامعیت، احاطه، معیت، ظهور و بطون، علو و دنو، وحدت، فاعلیت و و وجوه بسیار دیگر، ظلال و مثال باری تعالی است.

خلاصه ماشینی:

"تقریر هشتم - معرفت جامعیت نفس: آدمی در معرفت نفس خویش به حقیقت شگرف دیگری دست می‌یابد و آن اینکه «هر چه در عالم است در آدم است» و بلکه «حقائقی در آدم است که در عالم نیست» بیرون ز تو نیست آنچه در عالم هست از خود بطلب هر آنچه خواهی که تویی توضیح اجمالی این که حکما عالم هستی امکانی را دارای سه مرتبه کلی می‌دانند: عالم عقول، عالم مثال و عالم مادی (طباطبایی، نهایة، 2/375-376) و آدمی را نیز دارای سه مرتبه می‌دانند: عقل، خیال و طبیعت، و نیز وی را دارای ادراکات سه گانه می دانند: عقلی، خیالی و حسی، و هر ادراکی را به منزله روزنه‌ای برای اتصال با مرتبه‌ای از مراتب عالم هستی برمی‌شمارند(سبزواری، شرح حکمت منظومه، ص 341). بدین ترتیب هر کس به میزانی که به معرفت وجه جامعیت نفس نایل شود و دریابد که در وجود او چیزی از فرشته و فلک و طبیعت و نبات و حیوان و شیطان و هر آنچه در عالم است محقق می‌باشد و دریابد که نفس به همه این حقایق احاطه دارد، به معرفت پروردگار خویش نیز نایل می‌شود که رب هستی جامع همه کمالات نامتناهی و محیط به همه مراتب هستی است زیرا معرفت اثر و عنوان، از آن‌جهت که اثر و عنوان است، معرفت مؤثر و معنون را در پی خواهد داشت (سبزواری، اسفار، تعلیقه، 7/21 و آملی، ص 270)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.