Skip to main content
فهرست مقالات

بیع معاطات و اثر عرف در تصحیح آن

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (20 صفحه - از 167 تا 186)

کلیدواژه ها :

شرط ،بیع ،عرف ،بطلان ،معاطات ،مصالح ،جواز ،ملکیت ،عقود ،تراضی ،صیغه

کلید واژه های ماشینی : بیع، معاطات، عرف، عقد، عقود، بیع معاطات و اثر عرف، صیغه، صحت، لفظ، اجماع

بیع معاطات که غالبا آن را به عنوان بیع بدون لفظ یا داد و ستد بدون صیغه ایجاب و قبول می‌شناسند از جمله عقود دیرپا و رایج است. قول به عدم صحت این بیع در میان فقهای متقدم امامیه و شافعیه طرفداران نسبتا زیادی داشته اما به مرور زمان از میزان آنها کاسته شده به نحوی که شاید امروزه نتوان برای آن طرفداری یافت. قائلان به صحت و انعقاد بیع معاطات به دلایلی چون کتاب، سنت، اجماع، قاعده رفع حرج و عرف استناد کرده‌اند. به نظر می‌رسد که از میان این دلایل نقش عرف برجسته‌تر و مهمتر باشد زیرا سایر ادله خود به نحوی متأثر از عرف یا ناظر بر آن و یا مؤید حجیت دلیل عرفند. تغییر رأی فقها در گذر زمان، از قول به عدم صحت بیع معاطات به جواز و صحت آن، نشانگر واقع بینی و توجه روز افزون آنها به نقش عرف در استنباط احکام و تسلیم شدن آنها در برابر واقعیات زندگی اجتماعی است.

خلاصه ماشینی: "باید گفت آن قسمت از کلام شربینی که رضا را امری درونی و مستور می‌داند صحیح است اما بر خلاف آنچه وی تصور کرده، صیغه و لفظ فقط یکی از راههای پی بردن به رضای درونی است نه تنها راه آن؛ بنابراین طرق دیگری چون فعل همراه با قراین حالیه می‌توانند نمایانگر رضای درونی عاقد باشند پس صحت بیع همچنانکه با لفظ به اثبات می‌رسد از طریق معاطات و در صورت وجود قراینی دال بر تراضی ثابت می‌شود. اصل در عقود چیست؟ فقها و اصولیان در زمینه آزادی عمل در انشای عقود جدید و نیز انجام معاملات براساس قراردادهای موجود به دو دسته تقسیم می‌شوند: الف ـ قائلان به تضییق: این گروه معتقدند که اصل در عقد، منع است مگر دلیلی بر اباحه وجود داشته باشد بنابراین هر عقدی که جواز آن با یک دلیل شرعی مانند کتاب، سنت و اجماع به اثبات نرسیده باشد باطل و ممنوع است. با وجود آنکه محمد بن ادریس شافعی پیشوای شافعیان بیع معاطات را صحیح نمی‌داند بسیاری از فقهای شافعیه چون ابن صباغ (محمد حسن، همانجا)، نووی، متولی، بغوی، شربینی (2/3)، غزالی و زرکشی (2/96) این بیع را صحیح دانسته و معتقدند که چون اشتراط لفظ در شرع ثابت نشده است برای فهم معنی بیع، همچون سایر الفاظ باید به عرف رجوع کرد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.