Skip to main content
فهرست مقالات

«ماهیت» از دیدگاه ابن سینا

نویسنده: ؛

تابستان 1381 - شماره 71 علمی-پژوهشی (20 صفحه - از 247 تا 266)

کلیدواژه ها : ماهیت ،وجود ،عدم ،حقیقت ،ذات ،هویت ،ذاتی ،عرضی ،وجود خاص ،مفهوم ،مصداق ،تصور ،لابشرط ،بشرط لا ،بشرط شی‌ء ،طبیعت ،شی‌ءطبیعی ،واجب الوجود ،امکان

کلید واژه های ماشینی : مفاهیم ماهوی ،ماهو ،الشفاء ،شی‌ء ،ماهوی ،عرضی ،اوصاف غیر ذاتی ،ماهیتی غیر از وجود ،اوصاف عرضی ،فی المرتبه ،مصادیق مفهوم ،مفهوم وجود ،آراء ابن‌سینا ،عبارت از ماهیت ،ماهیت بشرط شی‌ء ،الشیء هو ،مقام ذات ،وجود بر ماهیت ،وجود خاص ،مقومات ذاتی ،حرف سلب ،وجودش معلول غیر ،بودنشان ،بشرط شی‌ء ،معنی و مفهوم ،شی‌ء طبیعی ،غیر از وجود ،مرتبه ذات ،بما هو ،خالی بودن

«ماهیت» و «وجود» به عنوان دو مفهوم اساسی در جای‌جای متون فلسفه اسلامی به صورت متقابل، به‌کار می‌روند. در مقاله حاضر کوشیده‌ایم تا از دیدگاهی تحلیلی و با تأکید بر آراء ابن‌سینا، پاره‌ای از احکام ماهیت رابررسی کنیم. درباره «ماهیت»، سه گونه حکم می‌توان داشت: یکی از آنها به‌صورت حمل اولی ذاتی است، و دو دیگر از نوع حمل شایع صناعی. در نخستین حکم، به بیان و تعریف مفهوم «ماهیت» و اینکه از لفظ «ماهیت» چه چیزی فهمیده می‌شود و اجزاء مفهومی آن چیستند، می‌پردازیم و در دومین و سومین حکم، مفهوم «ماهیت» از دو جهت متفاوت مورد نظر قرار می‌گیرد: یکی اینکه این مفهوم ـ به‌عنوان موجودی از موجودات ذهنی و عقلی ـ مصداق کدامیک از مفاهیم معقول بشری واقع می‌شود و دیگر اینکه مصادیق این مفهوم ـ که آنها نیز از موجودات ذهنی و عقلی هستند ـ از حیثیات گوناگون چه احکام ویژه‌ای دارند. امادرباره قسم اول از دو گونه حکم اخیر باید گفت که همانگونه که حکمای متأخر به‌درستی بیان کردند، مفهوم «ماهیت» یکی از مصادیق معقولات ثانیه است که البته موطنی جز ذهن بشری ندارد؛ لیکن از آن رو که در آثار معروف ابن‌سینا ـ تا آنجا که نگارنده تحقیق کرده است ـ سخن صریحی در این زمینه دیده نمی‌شود، در این مقاله پس از بیان معنی و مفهوم «ماهیت»، به بررسی احکام «مفاهیم ماهوی» ـ مانند مفاهیم «انسان» و «سنگ» «درخت» که مصادیق مفهوم «ماهیت» هستند ـ از دیدگاه شیخ‌الرئیس خواهیم پرداخت.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.