Skip to main content
فهرست مقالات

نگاهی نو به مفهوم واژه «صعید» در آیات تیمم

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه) (16 صفحه - از 53 تا 68)

کلیدواژه ها : طهور ،صعید ،تیمم ،وجه الارض

کلید واژه های ماشینی : تیمم ،آیات قرآن کریم ،آیات تیمم ،واژه ،فقها ،عرب ،نگاه ،وجه ،بیروت ،روایات ،لغویان ،مطلق وجه الأرض ،کتاب ،تفسیر ،زمین ،بدل ،واژة ،تدبر در آیات قرآن ،آگاهیهای بیرون از قرآن کریم ،شیخ طوسی ،تفسیر قرآن کریم ،زبان ،تفسیر واژة ،شیخ طوسی در کتاب ،درنگ در آیات قرآن ،اختلاف ،زبان عرب ،شیخ طوسی کتاب ،واژة تیمم ،قرآن کریم و تلاش

تدبر در آیات قرآن کریم و تلاش برای دست‌یابی به تجزیه و تحلیل و درکی درست از آن، همواره نخستین گام فرا راه دانشمندانی بوده است که شناختن و شناساندن دین اسلام را در عرصه‌های اصول و فروع آن، وجهة همت خود قرار می‌داده‌اند. این بهره‌وری ـ اما ـ از دشواریها و پیچیدگیهای ویژه خود، برکنار نبوده و نیست و درنگ در آیات قرآن کریم که اصیل‌ترین دلیل در میان ادلة اربعة اجتهاد به شمار می‌رود، مستلزم برخورداری از آگاهیهای متنوعی از درون و بیرون از این کتاب گران‌سنگ آسمانی است. این مقالة کوتاه، با اشاره به یکی از مصداقهای این پیچیدگیها و اشاره به چگونگی برون رفت از آن، در صدد است تا بر نقش آگاهیهای بیرون از قرآن کریم در برداشت پذیرفتنی‌تر از پیام آیات و سور، تأکیدی دو چندان داشته باشد.

خلاصه ماشینی:

"3/207، طبرسی، 3/91) بخش عمدة اختلاف نظرهای خود را بر روی تفسیر واژة «صعید» که بیانگر «ما یتیمم به» است، متمرکز کرده‌اند: در میان فقهای اهل سنت، کسانی چون ابو حنیفه، مالک بن انس، سفیان ثوری و طبری، واژة «صعید» را «مطلق وجه الأرض» تفسیر کرده‌اند (قرطبی، 5/236؛ زمخشری، 1/515؛ فخر رازی، 4/90؛ ابن قدامه، 1/324) و گروهی دیگر مانند شافعی و ابویوسف، آن را در آیة 43 از سورة نساء، مطلق و در آیة 6 از سورة مائده ـ به قرینة «منه» در ذیل این آیه ـ مقید و به معنای خاک دانسته‌اند و به قاعدة «حمل المطلق علی المقید» مراد جدی ـ نه استعمالی ـ خدای متعال را در آیة نخست، همان «تراب» عنوان کرده‌اند. اینک با درنگ در این هفت قرینه، می‌توان گفت: مراد از «صعید» در دو آیة مورد بحث، «زمین[1] پاک» است، زیرا برای آن که بتوان زمین را جانشین آب کرد، باید این بدل مانند مبدل منه، در ذات خود، پاک باشد و افزون بر آن، از ناپاکیهای عارضی و آلودگیهای احتمالی نیز بر کنار بماند (قرینة هفتم) و از آن جا که با توجه به فرهنگ تازیان در امر اجابت مزاج ـ به ویژه، در شهرهایی چون مکه، مدینه و طائف که تراکم جمعیت و نیاز طبیعی مردم به دفع فضولات بدن، دو چندان می‌شود ـ سطح زمین‌های پست، گود افتاده و در دسترس، بیشتر در معرض نشت و نشر آلودگیهای عارضی از سوی انسانها یا برخی جانوران بود (قرینة دوم)، نقاط مرتفع زمین که قاعدتا پاکتر و نیز به فراوانی و آسانی، در دسترس مخاطبان آیات تیمم بودند (قرینة نخست)، به عنوان «ما یتیمم به» معرفی شده‌اند، زیرا «صعید» از ریشة «ص، ع، د» است و مفهوم این ریشه که ارتفاع و اوج گرفتن است، به نوعی در همة مشتقات آن، حضور دارد (ابن منظور، 7/341) (قرینة چهارم)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.