Skip to main content
فهرست مقالات

راههای تقریب مذاهب اسلامی و وحدت مسلمانان

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه)/ISC (32 صفحه - از 19 تا 50)

کلید واژه های ماشینی : مذاهب، اسلامی، تقریب، خلافت، راه تقریب مذاهب اسلامی، وحدت، تقریب مذاهب، سیاسی، طرح، مذاهب اسلامی

استاد آیةالله محمد واعظ‌زاده خراسانی، شخصیت فرهیخته‌ای است که بیش از هر چیز با اندیشه‌های تقریب جویانه و تلاشهای مصلحانه در راه نزدیکی مذاهب اسلامی به یکدیگر شناخته شده است. در نوشتاری از ایشان که در پی می‌آید طرحهای عملی وحدت و تقریب مذاهب اسلامی مورد بررسی قرار می‌گیرد. ایشان این طرحها را در دو دستة متمایز طرحهای سیاسی و علمی تقریب مذاهب مورد بحث قرار داده است در بخش نخست از طرحهای سیاسی که در مسیر تحقق وحدت مسلمین به کار آید سخن به میان آورده و آنها را در چهار بخش توضیح می‌دهد: نخست؛ طرح حکومت واحد اسلامی در جهان که به عقیدة نامبرده با توجه به واقعیات جاری در کشورهای اسلامی از حد خیال و آرزو فراتر نمی‌رود. دوم؛ طرح تشکیل اتحاد جماهیر اسلامی که گرچه می‌تواند روشی عملی برای همگون کردن سیاست خارجی و اقتصاد و پاسداشت فرهنگ و تمدن اسلامی باشد ولی به دلیل موانع سیاسی و اجتماعی و تضاد موجود بین گروههای اسلامی در جهان اسلام مجالی برای تحقق عملی نمی‌یابد. سوم؛ طرح وحدت رهبری یا شورای رهبری که در جهان اسلام موافقان و منادیانی داشته و به عقیدة نامبرده با واقع نگری شرایط کنونی جهان اسلام هم سازگارتر است. چهارم؛ طرح پیمانهای همکاری مشترک کشورهای اسلامی در ابعاد مختلف، فرهنگی، دفاعی، اقتصادی است که ریشه در دستورهای قرآن و سنت داشته و اگر به درستی مورد اجرا گذاشته شود سهم مهمی در گرد آوردن مسلمین و تقویت توان آنها خواهد داشت. در بخش دوم نامبرده در زمینة طرحهای علمی تقریب از یازده طرح قابل تصور یاد کرده و بیش از همه به تبیین جوانب دو طرح آخر می‌پردازد. به گفتة وی دهمین طرح پیشنهاد مرحوم آیت الله العظمی بروجردی است که بر اساس آن باید از طرح مسائل تاریخی مربوط به خلافت پیامبر و بعضی از موضوعات حساسیت آفرین بنا بر ضرورت خودداری کرده و بر اصل «مرجعیت علمی اهل بیت» تأکید کرد. وی بر این باور است با این رویکرد می‌توان راهی به روی پیروان مذاهب اسلامی گشود که به مطالعه و بررسی مذهب اهل بیت رو آورند. چنانچه همین رویکرد در گرایش تقریبی دار التقریب قاهره مثمر ثمر واقع شد. ضمنا در این رویکرد هیچ یک از مبانی و اصول کلامی و عقیدتی مذهب هم فدا نمی‌شود. به گفته ایشان یازدهمین طرح، طرح دار التقریب قاهره می‌باشد که مبنی بر ارج نهادن و قدر شناسی از همه تلاشها مذهبی و به رسمیت شناختن مذاهب اسلامی و گشودن باب تخییر در پیروی از مذاهب فقهی است، در این طرح لزوم گسترش گفتگوهای فقهی و ترک مجادلات کلامی و تاریخی تأکید به عمل می‌آید و بر این امر اصرار می‌گردد که اختلافات مذهبی ناشی از اختلاف مجتهدان در مسائل فرعی است در حالی که در مسائل ضروری و اجماعی فقه همه مذاهب وحدت نظر دارند. راههای تقریب مذاهب را به طور کلی می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: سیاسی و علمی.

خلاصه ماشینی: "نکته دوم قبلا وعده دادیم دربارة اساس عقیده‌های «شیخ شلتوت» مبنی بر اینکه مسلمانها در عمل به مذاهب مشهور فقهی مخیر هستند، بحث کنیم که این فکر با مبانی علمی مذاهب چگونه وفق می‌دهد؟ قبلا لازم است بدانیم، همان طور که طی قرون متمادی بین شیعه و اهل سنت نقار وجود داشته و هنوز هم این نقار به شدت ادامه دارد، در بین پیروان و علمای خود اهل سنت هم وضع چنین بوده است، نزاعها و جنگهای علمی و گاهی نبردهای میدانی میان این مذاهب بخصوص میان حنفیه و شافعیه و نیز میان ایـن دو مذهب بـا حنابله (پیروان احمد حنبل، م 214 هـ) در ایران و عراق و مصر و شام و دیگر بلاد اسلامی. بنابر این فرض، حق این است که اگر مجتهد به فتوای خود قطع پیدا کرده و احتمال خطاء در آن نمی‌دهد و فتاوی مختلف آن را چه از سوی علمای مذهب خود یا از سوی دیگر مذاهب از روی قطع و یقین خطا می‌داند، در این صورت قول به تخییر میان فتوای خود و دیگران جایز نیست ولی نظر به اینکه مبانی فقه در مسائل اختلافی غالبا و شاید در سطح مذاهب اسلامی، دائما غیر قطعی است و عمدتا ظنی است، پس اگر علمای مذاهب کوشش خود را بخرج داده و به اصطلاح «استفراغ وسع» کرده‌اند، برای یک عالم مصلح، جائز است که بگوید، هیچ کدام بر دیگری رجحان ندارد، همان طور که مجتهدین ما در رساله‌های عملیه می‌گویند اگر چند مجتهد از لحاظ علم مساوی باشند، مردم در تقلید آنان مخیر هستند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.