Skip to main content
فهرست مقالات

اختیارات انسانی و قضا و قدر الهی

نویسنده:

(32 صفحه - از 103 تا 134)

کلید واژه های ماشینی : انسان ،جبر ،مقدر ،اختیار ،جبر و اختیار ،معنی آزادی و اختیار انسانی ،معنی ،نگرش ،تحول ،مولوی ،حکم ،فلسفه ،قوانین ،موقعیت ،اختیارات انسانی و قضا ،علل ،زندگی ،عمل ،نگرش تازه‌ای از جبر ،خداوند ،جهان ،احوال ،علم ،قضا و قدر الهی ،مقدرات الهی ،تهران ،کس ،راههای تحول انسان غیر ،جبر و اختیار مطرح ،امری حتمی الوقوع

تازه‌ای به دست آورد،اگر چه الزامات و مقدراتی نیز حال در موقعیت و وجود او است.جاذبه زمین همواره عمل می‌کند؛سرما و گرما اثر ثابت خود را اعمال می‌کنند؛ مرگ نیز،دیر با زود،امری حتمی الوقوع است.بالاخره انسان الزاما در محدودهء انسانی خود می‌فهمد و به هیجان در می‌آید و در این قلمرو مسائل را تبیین‌ می‌کند. در این میان انسان چه نقشی دارد؟او در سپهر این الزامات می‌تواند تصمیم بگیرد و عزم‌اش را جزم کند،یا کاملا منفعل است،و یا حالت سوش‌ وجود دارد که بین الامرین می‌باشد؟ما در این مقاله سعی کرده‌ایم،از طرفی‌ حدود مقدرات را،با توجه به تاریخ و حیات فعلی انسان بررسی نماییم،و از طرف دیگر معنی آزادی و اختیار انسانی را در چهار چوب همین مقدرات بیان‌ کنیم.بدن اینکه بخواهیم با نصایح بی‌بنیان،و زور و عنف آزادی یا جبر را بر احوال انسانی تحمیل نماییم.بدین جهت،ابتدا صورتهای مختلف جبر را مورد بررسی قرار داده‌ایم،سپس راه‌های آزادی را در جو همین الزامات بررسی‌ کرده‌ایم.بنابراین مفهوم تازه‌ای از آزادی،به عنوان گذر از وضع موجود،کشف و فهم راه‌هایی که امکان تحقق دارند،مطرح شده است.این بررسی با ذکر مثالهای‌ کاملا ملموس مطالب را مورد بحث قرار داده است. چون امر بر این دایر است که نگرش تازه‌ای از جبر و اختیار مطرح‌ شود،بدین جهت مطالبی مطرح شده است که فهمیدن آنها مستلزم تعمق و تأمل‌ مجدد می‌باشد.به عبارت دیگر،نمی‌توان با سهل‌گرائی و به صورت ماشینی از یک کتاب عزیز،یا از یک شخصیت والا نقل مطلب نمود و خود را از تفکر مجدد معاف ساخت،و به تسلیم و بی‌نظری روزگار گذراند.حکم از آن هر انسانی است که مطابق امکاناتی که کشف نموده است،تصمیمات خود را عملی‌ سازد و به زندگی خود رنگ و معنی خاصی بدهد و ماهیت حوادث را به نحوظاهرا انسان همواره در پی شناختن سرنوشت و تکلیف خود بوده‌ است تا وظیفه خود را بشناسد و مسئولیت یا عدم مسئولیت واقعی خود را در برابر حوادث تشخیص دهد.این جستجو از این سؤال سرچشمه گرفته است: «آیا من مالک و سازندهء سرنوشت خود هستم یا سرنوشت من به دست قدرتی‌ خارج از من رقم خورده است؟»این قبیل تفحصات و تأملات حول این دو قطب،در نوسان بوده است.قبول یکی از دو مورد،غفلت از واقعیت عینی و ملموسی است که اتفاق می‌افتد.زیرا،از جهتی،انسان تحت تأثیر شرایط مقدر و محتوم زندگی می‌کند.او در زیر سلطه قوانین طبیعت قرار دارد،که همواره‌ یکنواخت عمل می‌کنند.به طور مثال،انسان همواره در حال تحول است؛نیروی

خلاصه ماشینی:

"شعرا و اصحاب ذوق و هنر نیز با ملاحظات و دریافت‌های خود به‌ تأیید جبر و بی‌اختیاری انسان فتوی داده‌اند: حافظ می‌فرماید: گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ تو در طریق ادب باش و گو گناه من است‌4 یا گر رنج پیش آید و گر راحت ای حکیم‌ نسبت مکن به غیر که اینها خدا کند5 فردوسی می‌فرماید: بدو گفت ای داور دادگر همه رنج و شادی تو آری به سر6 شیخ محمود شبستری فرموده: اثر از حق شناس اندر همه جای‌ ز حد خویشتن بیرون منه پای هر آنکس را که مذهب غیر جبر است‌ نبی فرمود کو ماند گبر است‌7 اهل نظر گفته‌اند چون تولد و مرگ ما،اموری هستند که هر دو نسبت‌ به ما حتمی الوقوع می‌باشند،پس ما از لحاظ آغاز و انجام کارها اختیاری‌ نداریم. »21 اشاره‌ای نیز به رباعیات خیام لازم است: در رهگذرم هزار جا دام نهی‌ گوئی که بگیریم اگر گام نهی یکذره جهان ز حکم تو خالی نیست‌ حکمم تو کنی و عاصیم نام نهی به هر حال چنین به نظر می‌آید که ما به هنگام عمل در اجبار و الزام‌ قرار داریم ولی پس از وقوع واقعه،در سپهر ذهن و اندیشه،با این سو و آن سو کردن دلایل و علل،فکر می‌کنیم،که می‌توانستیم غیر از آنچه انجام داده‌ایم، عمل کنیم،و سپس خیال می‌کنیم که مختار بوده‌ایم و پشیمانی به ما دست‌ می‌دهد. اما مولوی نمی‌تواند در این حال بماند و خود باطنا متوجه است که در این‌ صورت نظم عالم به همه می‌خورد،همهء مردم خود را غیر مسؤول می‌دانند و فقط به تضرع به درگاه الهی بسنده می‌کنند زیرا«قدرت حق تمام خاصیت‌ها را از کار می‌اندازد و اسباب و علل را می‌سوزاند و آنچه مشیت اوست می‌کند و گاه انسان‌ را چنان گیج می‌کند که از رسیدن به حقایق نومید می‌شود و مانند سوفطائیان‌ تحقیق و جستجوی منطقی را کنار می‌گذارد..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.