Skip to main content
فهرست مقالات

رابطه خدا با نظام هستی از دیدگاه حکیم سهروردی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (34 صفحه - از 41 تا 74)

کلیدواژه ها : سهروردی ،حکمت اشراق ،فاعلیت بالرضا ،فاعلیت بالعنایه ،فیاض لاهیجی ،صدرالمتألهین شیرازی

کلید واژه های ماشینی : سهروردی، اشراق، فاعلیت بالرضا، فاعل، شیخ اشراق، حکیم سهروردی طلایه‌دار حکمت اشراق، نور، دیدگاه حکیم سهروردی، حکمای، ذات، نورالانوار، نظریة فاعلیت بالرضا، نظام هستی از دیدگاه حکیم، اسفار، نظام، نحوة فاعلیت حق‌تعالی، نظریة " فاعلیت بالرضا، سهروردی و نظریة فاعلیت بالرضا، حق‌تعالی، نظریة شیخ اشراق، صدرا، صدور، فیض، علم، تفسیر، نظریه، دیدگاه، آرای، نحوة فاعلیت حق‌تعالی در نظام، فعل

منشأ صدور و پیدایش عالم هستی در نظامهای مختلف فلسفی ـ عرفانی تفسیرهای گوناگون، پذیرفته است. از جمله نظریه‌های مطرح در دانش فلسفة اسلامی، نظریة "فاعلیت بالرضا" است که منسوب به حکیم سهروردی طلایه‌دار حکمت اشراق می‌باشد. مقالة حاضر، ضمن بررسی جایگاه این نظریه و مبانی آن در دستگاه فلسفی اشراقیون، وجوه اشتراک و افتراق آن را با آرای حکمای قبل از وی (مشائیان) و بعد از وی (متعالیه) معلوم می‌نماید. آنچه بر اهمیت این موضوع تأکید می‌کند سؤال زیر است: "رابطة خدا با جهان از نظر فلسفی و عرفانی چگونه تفسیر می‌گردد؟" برای یافتن پاسخ موجه و خردپسند به این سؤال هر یک از نظامهای فلسفی مشاء، اشراق و متعالیه با ژرف‌اندیشی خاص خود بدین مسئله پرداخته‌اند که با بررسی و تحلیل آنها می‌توان دیدگاههای آنان را به منزلة نقطة عطفی میان رویکردهای فلسفی و رویکردهای عرفانی آنان پیرامون خداشناسی و جهان‌شناسی بر محور توحید تلقی نمود.

خلاصه ماشینی: "حاصل کلام این است که: سهروردی از یک سو با نفی فاعلیت بالطبع از ساحت باری فاعلیت او را ارادی و علمی می‌‌داند و از سوی دیگر در تفسیر ارادة حق تعالی با ابن‌سینا (سهروردی، همان، ص413؛ سهروردی، الواح عمادی، ص54؛ از کتاب سه مقاله از شیخ اشراق به تصحیح دکتر حبیبی) همراه می‌شود، لیکن با متکلمان مخالفت می‌‌ورزد و سرانجام در تفسیر علم الهی راه خود را از حکمای مشاء و هم از متکلمان جدا نموده، نظریه‌‌ای جدید می‌‌پردازد که ثمرة آن قول به فاعلیت بالرضاست و مبتنی بر آرای ویژة خود او. بنابراین ،صدرالمتألهین در مبدأ و معاد در مقام مقایسه و داوری میان این دو نظریه، طریقة شیخ الهی (سهروردی) را اصلح المسالک و طریقة علامه، خواجه نصیر طوسی را در وثاقت نزدیک به اشراق ولی ناتمام معرفی می‌‌کند: و بالجمله فمسلک هذا الحکیم (سهروردی) اصلح المسالک فی کیفیه علم الواجب بالحق، و بعد طریقته طریقه العلامه الطوسی فی الوثاقه لکنها غیرتامـه تتم‌ بأدنی نظر کما فعلناه (مبدأ و معاد، صص129و 128) 10: فیـاض لاهیجی؛ نقد فاعلیت بالقصد و رضا به فاعلیت بالرضا ملاعبدالرزاق لاهیجی گرچه در زمرة متکلمان شیعی است لیکن دیدگاه او با متکلمان پیشین متفاوت است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.