Skip to main content
فهرست مقالات

نقدی بر ملاک تمییز (علم تجربی از مابعدالطبیعه) کارل ریموند پایر

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (34 صفحه - از 169 تا 202)

کلیدواژه ها :

نقد ،آزمون‌پذیری ،کارل ریموند پاپر ،ملاک تمییز بین علوم‌تجربی و مابعدالطبیعه

کلید واژه های ماشینی : مابعدالطبیعه، پاپر، ابطال، تمییز، علم، نقد، نظریه، ابطال‌پذیر، علم تجربی از مابعدالطبیعه، تمییز علم از غیر علم

پاپر برای ارائة راه‌ حلی برای مسئله تمییز‌ علم از غیر‌ علم، ملاکی ارائه ‌می‌دهد که هدف این نوشتار، طرح و بررسی آن است. در این مقاله تلاش می­شود با الهام از نقدهایی که لری لائودن، هارولد براون(1979)، و.و. بارتلی، کوهن و لاکاتوش از ملاک تمییز پاپر به عمل آورده‌اند، نقدهای جدیدی ارائه شود. تحلیل تبعات منطقی ملاک پاپر روشی است که در پیش گرفته ‌می­شود تا چنانکه خود وی پیشنهاد ‌می­کند ملاکش مورد نقد و بررسی قرار گیرد. در این نقد مواضعة پاپر برای تعریف علم، به سه مرحله تجزیه و برای هر یک از این مراحل نقدهایی ارائه می‌شود.

خلاصه ماشینی:

"1- اگر به دنبال اثبات و دلیل و تأییدی برای یک نظریه باشیم، تقریبا برای همة نظریه‌ها می‌توان آن ‌را پیدا کرد؛ 2- آن دسته از تأییدهایی را باید به حساب آورد که نتیجة پیش‌بینیهای مخاطره‌آمیز بوده باشد؛ یعنی اگر از نظریة مورد بحث ناآگاهیم، متوقع و چشم بــه راه پیشامدی باشیم که با نظریه سازگاری ندارد ـ پیشامدی که می‌تواند نظریه را ابطــال نماید؛ 3- هر نظریة علمی «خوب» منعهایی دارد و به وقوع پیوستن بعضی از چیــزها را منع کرده و غیر ممکن می‌خواند؛ نظریه هرچه بیشتر امور را منع کند، همان قدر بهتر است؛ 4- هر نظریه‌ای که با هیچ پیشامد قابل تصور نتوان ابطالش کرد، غیرعلمی‌است. در حالی که می‌توان سؤال کرد که آیا هر آنچه تاکنون مابعدالطبیعه است، ابطال‌ناپذیر است؟ آیا پاپر مواضعه خود را به آزمون گذاشته است تا دریابد که این تعریف مابعدالطبیعه در این مواضعه شامل تمام موارد موجود مابعدالطبیعه از فیلسوفان قبل از یونان تا ‌به حال بوده است7 یا اینکه یکی گرفتن این مجموعه با مجموعة ابطال‌ناپذیرها فقط یک مصادره‌ به مطلوب بوده است؟ به عبارت دیگر آیا دوباره سخن پاپر این است که از این به بعد مابعدالطبیعه را به چیزی به نام ابطال­ناپذیر اطلاق کند؟ در توضیح باید گفت که دلایل پاپر نمی‌تواند مانند دلایل پوزیتیویست‌ها، طبیعت‌گرایانه باشد؛ یعنی نمی‌تواند مخاطب خود را به شناخت موضوع مورد نظر ارجاع دهد. مشکل دوم این است که چه زمــانی باید ابطــال شدن نظریه‌هــا را خیلی جدی گرفت؟ در کجاها باید استثنا قایل شد و ابطــال را به تعویق انداخت؟ به این ترتیب می‌توان نتیجه ‌گرفت که تعیین دقیق مرزی بین گزاره‌ها / نظریات ابطال‌پذیر و ابطال‌ناپذیر غیر‌ممکن یا بسیار دشوار است؛ از این رو تعیین دقیق مرز بین علم و مابعدالطبیعه با ملاک تمییز پاپر نه تنها ممکن نیست بلکه کار چندان مفیدی هم نیست."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.