Skip to main content
فهرست مقالات

اهمیت جاحظ و دیدگاه های او در نقد و ادب اسلامی- ایرانی

نویسنده: ؛

زمستان 1383 - شماره 3 (16 صفحه - از 1 تا 16)

کلیدواژه ها : جاحظ ،نقد ادبی ،رویکرد بلاغی ،فرهنگ ایرانی ـ اسلامی

کلید واژه های ماشینی : جاحظ ،نقد ادبی ،ادبی ،البیان و التبیین ،بلاغی ،نقد بلاغی ،نقد و ادب اسلامی ،البیان ،رویکرد بلاغی ،الحیوان ،لفظ و معنا ،ادب اسلامی ،جاحظ در بارة ادبیات ،رویکرد نقد ادبی ،فرهنگ و ادب ،ادبیات و نقد ادبی ،نقد و ادب ،شعر و شاعری ،شعر خوب ،شاعران و نویسندگان ،آثار جاحظ ،حیطه نقد ادبی ،ادبیات و نقد ،اثر ادبی ،رویکردهای ملت‌ها به سخن ،مهم‌ترین رویکرد نقد ،ادبی جاحظ ،تمدن اسلامی ،باب سخن خوب ،جاحظ در باب

بی‌تردید، در میان بینان‌گذاران فرهنگ و ادب اسلامی، جاحظ چهره‌ای ممتاز است. حوزة وسیع اطلاعات، ژرفای دانش و به ویژه نگاه خاص به ادبیات و فنون ادبی از او شخصیتی کم نظیر ساخته است. او علاوه بر زمینه‌های عام دانش و تسلط بر غالب علوم اسلامی و ادبی، در حوزه نقد ادبی و به ویژه در حوزة نقد بلاغی جایگاه ویژه‌ای دارد. اگر چه چنان که باید در تمدن اسلامی و خصوصا دنیای فارسی زبان، به آراء و آثار او توجه نشده است؛ اما اکثر نظریه‌پردازان علوم بلاغی و شاعران و نویسندگانی که گرایش‌های بلاغی دارند، عمیقا‌ متأثر از نظریات جاحظ هستند. او در حوزة خاستگاه شعر و علل ظهور آن، ویژگی‌های سخن و شعر خوب، تمایزات لفظ و معنا و ویژگی‌های ساخت، بافت و محتوا، روان‌شناسی شعر و شاعر، دلایل تفاوت رویکردهای ملت‌ها به سخن منظوم و منثور و عدم اقبال پاره‌ای از آنها به فرهنگ مکتوب، سخنانی تازه و قابل تحلیل دارد؛ چنان که در زمینه ریشه‌شناسی لغات، آواشناسی تطبیقی، معناشناسی و نظایر آنها نیز نکته‌های فراوانی گفته است که درک و تفسیر آنها جان و توانی تازه به ادبیات فارسی و نظریه‌پردازان جهان اسلام می‌بخشد. وی اگر چه بیش از 360 اثر آفریده است، ولی عمده نظریه‌های ادبی خود را در دو کتاب «البیان و التبیین» و «الحیوان» گنجانده و برخی رساله‌های مستقل ادبی هم نگاشته است. هدف این مقاله تبیین دو نکته عمده است: اول بررسی، طبقه‌بندی، تفسیر و تحلیل آراء و آثار جاحظ در بارة ادبیات و نقد ادبی و بیان جایگاه او به عنوان پدر علوم بلاغی. دوم تأکید بر تأثیر عظیم و عمیق جاحظ بر متفکران ایرانی به خصوص شاعران و نویسندگان آن و بالاخص در حیطه نقد ادبی و رویکرد بلاغی آن. چون نویسنده معتقد است که مهم‌ترین رویکرد نقد ادبی در زبان و ادب فارسی، رویکرد بلاغی بوده است و جاحظ «موسس علوم بلاغی» در جهان ایرانی ـ اسلامی است.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.