Skip to main content
فهرست مقالات

بازتاب تفکر یونانی، ایرانی و اسلامی در تأویل سهروردی از داستان رستم و اسفندیار

نویسنده: ؛

زمستان 1383 - شماره 3 (16 صفحه - از 17 تا 32)

کلیدواژه ها : نقد اسطوره شناختی ،داستان رستم و اسفندیار ،رساﺋل فارسی شیخ اشراق

کلید واژه های ماشینی : داستان رستم و اسفندیار ،رستم و اسفندیار ،شیخ اشراق ،اسفندیار ،اشراق ،درخت طوبی ،سی‌مرغ ،زال ،طوبی ،حکمت اشراق ،فلک ،جبرئیل ،فرهنگ اسلامی ،پر جبرئیل ،پر سی‌مرغ ،آسمان ،قاﺋم ،عناصر فرهنگ‌های ،ظلمت ،ظلمت قاﺋم ،نور قاﺋم ،خورشید عالم ،قاﺋم به ذات ،فرهنگ ایران ،فلک خورشید ،عناصر فرهنگی ،روایت سهروردی ،سی‌مرغ و سی‌مرغ ،دیدار با سی‌مرغ ،سی‌مرغ بدارند

تفسیر و تأویل اساطیر در ادبیات کلاسیک ایران به دلایل زیادی از جمله کفرآمیز پنداری آنها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. در کنار تأویلات اندک و از هم گسیخته سنایی، شاعر قرن پنجم، شیخ اشراق، عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم یکی از کسانی است که با جدیت تمام در پی تفسیر و تأویل اساطیر ایران باستان برآمده است. شیخ اشراق با این تأویلات می‌خواهد پیوندی عمیق میان سه فرهنگ مجزا از هم؛ یعنی فرهنگ اسلامی، حکمت ایران باستان و فلسفه یونان برقرار کند. زیرا وی از یک سو به عنوان مسلمان معتقد، با فرهنگ اسلامی و عناصر فرهنگی آن از جمله تصوف به خوبی آشناست و از طرف دیگر به عنوان ایرانی نژاده و اصیل، میراث‌دار تمدن ایران قبل از اسلام است و نیز نمی‌تواند به فلسفه یونان که محصول با ارزش خرد و عقلانیت بشری است، بی‌اعتنا باشد. سهروردی با ژرف‌بینی خاص خود پی برده است کلیت سه فرهنگ به ظاهر مخالف هم نه تنها تضادی با یکدیگر ندارند، بلکه در صورت اتحاد و سازش میان آنها، می توان به تجربه ای گرانسنگ برای هدایت و رشد بشریت دست یافت. در این مقاله سعی شده است تلاش و کوشش این نابغه بزرگ در ایجاد پیوند و سازش جریان‌های تفکر بشری که در تأویل وی از داستان اسطوره‌ای رستم و اسفندیار منعکس شده است، تبیین و دلایل چنین تأویلی ضمن نشان دادن عناصر فرهنگ‌های مذکور باز نموده شود. پیداست که در دوره سهروردی این داستان و دیگر داستان‌های شاهنامه به اندازه‌ای مشهور شده بودند که به راحتی و جز برای اغراض ویژه‌ای در هم ریختن ساختمان آنها سهل و آسان نبود. اما شیخ اشراق با توجه به ذهنیت خاص خود از عهده این مهم بر آمده و این داستان را ساختارشکنی کرده است تا بتواند نظرات اشراقی خود را در لابه لای آن باز گوید.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.