Skip to main content
فهرست مقالات

بازتاب تفکر یونانی، ایرانی و اسلامی در تأویل سهروردی از داستان رستم و اسفندیار

نویسنده:

ISC (16 صفحه - از 17 تا 32)

کلیدواژه ها :

نقد اسطوره شناختی ،داستان رستم و اسفندیار ،رساﺋل فارسی شیخ اشراق

کلید واژه های ماشینی : سهروردی، داستان رستم و اسفندیار، تأویل سهروردی از داستان رستم، داستان، تأویل، اشراق، شیخ اشراق، درخت طوبی، اسلامی، ایران

تفسیر و تأویل اساطیر در ادبیات کلاسیک ایران به دلایل زیادی از جمله کفرآمیز پنداری آنها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. در کنار تأویلات اندک و از هم گسیخته سنایی، شاعر قرن پنجم، شیخ اشراق، عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم یکی از کسانی است که با جدیت تمام در پی تفسیر و تأویل اساطیر ایران باستان برآمده است. شیخ اشراق با این تأویلات می‌خواهد پیوندی عمیق میان سه فرهنگ مجزا از هم؛ یعنی فرهنگ اسلامی، حکمت ایران باستان و فلسفه یونان برقرار کند. زیرا وی از یک سو به عنوان مسلمان معتقد، با فرهنگ اسلامی و عناصر فرهنگی آن از جمله تصوف به خوبی آشناست و از طرف دیگر به عنوان ایرانی نژاده و اصیل، میراث‌دار تمدن ایران قبل از اسلام است و نیز نمی‌تواند به فلسفه یونان که محصول با ارزش خرد و عقلانیت بشری است، بی‌اعتنا باشد. سهروردی با ژرف‌بینی خاص خود پی برده است کلیت سه فرهنگ به ظاهر مخالف هم نه تنها تضادی با یکدیگر ندارند، بلکه در صورت اتحاد و سازش میان آنها، می توان به تجربه ای گرانسنگ برای هدایت و رشد بشریت دست یافت. در این مقاله سعی شده است تلاش و کوشش این نابغه بزرگ در ایجاد پیوند و سازش جریان‌های تفکر بشری که در تأویل وی از داستان اسطوره‌ای رستم و اسفندیار منعکس شده است، تبیین و دلایل چنین تأویلی ضمن نشان دادن عناصر فرهنگ‌های مذکور باز نموده شود. پیداست که در دوره سهروردی این داستان و دیگر داستان‌های شاهنامه به اندازه‌ای مشهور شده بودند که به راحتی و جز برای اغراض ویژه‌ای در هم ریختن ساختمان آنها سهل و آسان نبود. اما شیخ اشراق با توجه به ذهنیت خاص خود از عهده این مهم بر آمده و این داستان را ساختارشکنی کرده است تا بتواند نظرات اشراقی خود را در لابه لای آن باز گوید.

خلاصه ماشینی: "سی مرغ و سیمرغ، ص50 منابع ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1379) شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، انتشارات حکمت، چاپ پنجم اسلامی ندوشن، محمد علی (1372) داستان داستان‌ها، نشر آثار، چاپ چهارم پور داود، ابراهیم (1326) فرهنگ ایران باستان، چاپخانه پاکتچی پورنامداریان، تقی (1374) دیدار با سیمرغ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ اول پورنامداریان، تقی (1375) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی، علمی و فرهنگی، چاپ چهارم الجرجانی، ابوالمحاسن حسن (1337) جلاءالاذهان و جلاءالاحران، انتشارات دانشگاه تهران سهروردی، شهاب‌الدین (1348) مجموعه مصنفات، به کوشش سید حسین نصر، انستیتو فرانسوی پژوهش‌های علمی در ایران سهروردی، شهاب‌الدین (1357) حکمه الاشراق، ترجمه سید جعفر سجادی، انتشارات دانشگاه تهران طبری، محمدبن جریر (1339) تفسیر طبری، به تصحیح و اهتمام حبیب یغمایی، چاپخانه دولتی ایران طبرسی، ابوعلی فضل‌بن الحسن (1986) مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دارالمعرفه، بیروت طوسی، ابوجعفر محمد‌بن حسن (1991) التبیان فی تفسسیر القرآن، دار احیاءالتراث العربی، بیروت فردوسی، ابوالقاسم (1375) شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، نشر قطره، چاپ سوم قشیری، ابوالقاسم (2000) لطایف الاشارات، دارالکتب العلمیه، بیروت قمی، علی‌بن ابراهیم (1991) التفسیر القمی، مؤسسه العلمی کربن، هانری (1374) ارض ملکوت، ترجمه سید ضیاءالدین دهشیری، کتابخانه طهوری، چاپ دوم کربن، هانری (1377) تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه جواد طباطبایی، انتشارات طوس، تهران، چاپ دوم منزوی، احمد (بی تا) سی مرغ و سیمرغ، انتشارات سحر موحد، صمد (1374) سرچشمه‌های حکمت اشراق، انتشارات فراروان، تهران، چاپ اول میبدی، ابوالفضل رشیدالدین (1357) کشف الاسرار و عده الابرار، به کوشش علی اصغر حکمت، امیر کبیر"

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.