Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی اصطلاحات موسیقی در دیوان خواجوی کرمانی

نویسنده:

ISC (8 صفحه - از 33 تا 40)

کلیدواژه ها :

اصطلاحات موسیقی ،پیوند شعر و موسیقی ،خواجوی کرمانی

کلید واژه های ماشینی : موسیقی، اصطلاحات موسیقی در دیوان خواجوی، شعر، نغمات، شاعر، آوازات، مراغی، اصطلاحات موسیقی، دیوان خواجوی کرمانی، موسیقی مستعمل در دیوان خواجو

شعر و موسیقی ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. اما امروزه به دلیل گسترش فراوانی که هر یک از آنها یافته‌اند، ‌از هم جدا شده‌اند. با وجود این، هنوز هم بین شعر و موسیقی پیوندی دیرینه برقرار است؛ به گونه‌ای که هر کدام بدون دیگری ناقص و نارسا است. به ویژه، موسیقی که بدون شعر طراوت لازم را ندارد. در این مقاله سعی شده است اصطلاحات موسیقی مستعمل در دیوان خواجو مورد بررسی قرار گیرد و ارتباط بین نغمات موجود مقام‌ها، شعبه‌ها و آوازها تبیین شود. به این معنا که اگر شاعر مثلا‌ در بیتی به مقام «راست» و «اصفهان» اشاره کرده است، تقارن این دو اصطلاح در کنار یکدیگر از روی تصادف نبوده است، بلکه شاعر به ارتباط موسیقی این دو مقام و تناسب نغمات بین آنها نظر داشته است. در این راستا برای اثبات گفته خویش از کتب قدیم موسیقی نظیر «مقاصدالالحان» و «جامع‌الالحان» مراغی و «بحورالالحان» فرصت‌الدوله شیرازی و کتب امروزی موسیقی و مقالات موجود استفاده گردیده است.

خلاصه ماشینی: "به این معنا که اگر شاعر مثلا‌ در بیتی به مقام «راست» و «اصفهان» اشاره کرده است، تقارن این دو اصطلاح در کنار یکدیگر از روی تصادف نبوده است، بلکه شاعر به ارتباط موسیقی این دو مقام و تناسب نغمات بین آنها نظر داشته است. به این معنا که اگر شاعر در بیتی به مقام «راست» و «اصفهان» اشاره کرده، از روی تصادف نبوده، بلکه به ارتباط موسیقی این دو مقام و تناسب نغمات بین آنها نظر داشته است. شاعر یقینا به تناسب نغمات موجود بین مقام «نوا» و «عشاق» که به نظر عبدالقادر مراغی هر دو از یک دایره (مجموع نغمات ملائمه موسیقی) هستند، توجه داشته است؛6 هر چند «نوا» در اینجا به معنی آواز است. فروداشت مراغی «فروداشت» را به عنوان قطعة آخر تصنیف «نوبت مرتب» معرفی می‌کند؛ وی در این خصوص می‌گوید: «بباید دانست که اعظم و اشکل تصانیف، نوبت مرتب است و قدما آن را چهار قطعه ساخته‌اند: قطعة اول را قول گویند و آن بر شعر عربی باشد و قطعة ثانی را «غزل» و آن بر ابیات پارسی باشد و قطعة ثالث را ترانه و آن بحر رباعی باشد و قطعة رابع را فروداشت و آن مثل قول باشد و اگر قول را خواهند بیت‌الوسط سازند و اگر نباشد هم شاید. «زخمه»ای که مراغی معرفی می‌کند با توجه به تعریف «پیشرو» که خود وی ارائه می‌دهد،شباهت به چهار مضراب های امروزی دارد که صورت کلامی آن؛ یعنی نوعی که با شعر همراه بوده است، «نقش» یا «هوایی» خوانده می‌شده است. نقش ادوار سپهر ار بشناسی دانی کاین مخالف نکند کار کسی هرگز راست مراد شاعر از اصطلاحاتی نظیر «ادوار»، «نقش»، «مخالف» و «راست» معنای غیرموسیقی آنها است؛ از این رو واژگان مزبور در معنای دوم خود (موسیقی) با یکدیگر ایهام تناسب دارند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.