Skip to main content
فهرست مقالات

تحلیل ساختاری حکایت جدال سعدی با مدعی در بیان توانگری و درویشی

نویسنده:

ISC (12 صفحه - از 69 تا 80)

کلیدواژه ها :

نقد ادبی ،ساختارشناسی ،گلستان سعدی

کلید واژه های ماشینی : حکایت، درویش، حکایت جدال سعدی، درویشان، گلستان، ساختار، بیان توانگری و درویشی، توانگری، ساختاری حکایت جدال، انسجام

حکایت «جدال سعدی با مدعی» یکی از حکایت‌هایی است که تحت تأثیر مقامه‌نویسی در ادبیات عربی و فارسی آفریده شده است. سعدی در خلق حکایت فوق علاوه بر آثار اهل تصوف پیش از خود، از کتاب «احیاءعلوم‌الدین» امام محمد غزالی تأثیر گرفته و مسأله رایج در نزد صوفیه؛ یعنی فقر و غنا و رجحان یکی بر دیگری را مورد توجه قرار داده است. به نظر می‌آید آنچه اهل تصوف و به ویژه غزالی درباره فقر و غنا گفته‌اند، ذهن وقاد سعدی را قانع نکرده و خود با طرح‌ریزی مقامه‌ای جدلی می خواهد اصالت و برتری غنا را بر فقر اثبات کند. در این مقاله بدون توجه به شیوه استدلال و محتوای براهین طرف‌های درگیر، عناصر ساختاری متن از نظر شخصیت‌پردازی، نحوه روایت، ساختار متن در سطوح آوایی، توازن واژگانی، توازن نحوی و انسجام دستوری، واژگانی و پیوندی مورد بررسی قرار گرفته است. هر چند ساختمان حکایت قوی است، ولی در آن اصول اساسی گفتگو یعنی؛ رعایت ادب و احترام و دادن فرصت کافی به طرف مقابل، رعایت نشده است.

خلاصه ماشینی:

"ماجرا از آنجا آغاز می‌شود که مدعی حامی درویشان در مجلسی سخن آغازیده و به آنجا رسیده که گفته است: درویش را دست قدرت بسته است و توانگری را پای ارادت شکسته: کریمان را به دست اندر درم نیست خداوندان نعمت را کرم نیست از اینجا سعدی به میدان می‌آید و فصل مشبعی را در بیان فضیلت توانگری می‌آورد و این گفت و شنود ادامه می‌یابد. سعدی به بهانه گفتار درویشی که به توانگران حمله می‌کند، این مباحثه را طرح می‌کند و چون خود او یک طرف این گفتگوست، جمله ها عینیت بیشتری د ارد و ملموس‌تر است و ماجرا واقعی‌تر و جاندارتر به نظر می‌آید؛ بسیار واقعی‌تر و زنده‌تر از آن که به صورت تک‌گویی و خطابه‌ای ارائه گردد، از آن دست که در احیاء علوم‌‌الدین آمده است. در این قسمت ساختار نظم حکایت جدال سعدی با مدعی بررسی می‌شود: 1ـ2ـ1ـ سطح‌آرایی توازن آوایی خود به دو صورت توازن واجی و توازن هجایی قابل مطالعه است. درویش را دست قدرت بسته است و توانگر را پای ارادات شکسته کریمان را به دست اندر درم نیست خداوندان نعمت را کرم نیست پاسخ سعدی: فصل مشبعی در بیان فضیلت توانگری که حدود دوازده سطر و پنج بیت است و شامل مثل و خبری به عربی است و پایان سخن او حدیث: الفقر سوادالوجه فی‌الدارین قرائت حدیث الفقر فخری در جواب گفتاری طولانی حدود هشت سطر و سه بیت که شامل:حدیث دیگری از پیامبر نیز هست کادالفقران یکون کفرا پاسخ تند و زشت مدعی."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.