Skip to main content
فهرست مقالات

قصه چهار مرغ خلیل در متون تفسیری و عرفانی

نویسنده:

ISC (18 صفحه - از 81 تا 98)

کلیدواژه ها :

قرآن ،تفاسیر عرفانی ،قصه چهار مرغ خلیل

کلید واژه های ماشینی : تفسیر، قصه، مرغ خلیل در متون تفسیری، عرفانی، چهار مرغ، طاووس، عارفان، ابراهیم، خروس، قصه چهار مرغ

دربارة مضمون آیة 260 سورة بقره که در آن خداوند زنده کردن مردگان را از طریق کشته و زنده شدن چهار پرنده به حضرت ابراهیم(ع) نشان می‌دهد، مفسران و عارفان سخنان بسیاری گفته‌اند. عارفان از این قصة قرآنی که غالبا برای اثبات معاد جسمانی و حشر مردگان به کار می‌رود، تفسیری روحانی کرده‌ و گاه به آن جنبه‌ای کاملا نمادین و تمثیلی بخشیده‌اند که نظیر این تعابیر در متون تفسیری غیر عرفانی هم دیده می‌شود. در این تحقیق، این قصه از متون مختلف تفسیری و عرفانی استخراج و وجوه افتراق و اشتراک آنها و دیدگاه‌های متفاوت مفسران عارف و غیرعارف دربارة آن بررسی و تحلیل شده است. این تحقیق نشان می‌دهد برخی از مفسران قرآنی در تفسیر خویش تحت تأثیر متون منثور صوفیه بوده‌اند. همچنین، نمایانگر توانایی، خلاقیت و تلاش عرفا، مفسران و شاعران در راه پروراندن معانی مختلف ملهم از قصه‌های رایج قرآنی و افزودن نکات بدیع و تأویل‌های زیبا و شورانگیز روحانی به این قصه‌ها و روایات است.

خلاصه ماشینی:

"(بلعمی، 1340، ج 1: 167ـ 168) ترجمة تفسیر طبری که بنابر نظر استوری، نخستین نگاشته در تاریخ نگاشته‌‌های فارسی دربارة قرآن است، می‌تواند در شمار نخستین متون تفسیری باشد که در تأویل داستان چهار مرغ ابراهیم و تعیین نوع پرندگان سخن گفته است و از این نظر می‌تواند مأخذ بسیاری از متون تفسیری و عرفانی بعد از خود باشد. (همان:11) نوع مرغان در این تفسیر کبوتر و طاووس و زاغ و خروس است و صفاتی که در ذبح اینطیور زوال‌شان مورد نظر است، به ترتیب عبارتند از: انس و الفت با خلق، زینت و آرایش دنیا، حرص و شهوت. 7 سنایی تفسیر کلی حکایت چهار مرغ خلیل را در این ابیات خلاصه می‌کند که: جان نپرد به سوی معدن خویش تا نگردی پیاده از تن خویش تـا نیـایـد زحـس بـرون حیــوان ره نیابــد بــه مـرتبــة انســان (حدیقه:724) سنایی، نامی از مرغان نمی‌برد اما صفات مربوط به آنها را که در دیگر متون به آنها اشاره کردیم، در خلال ابیات حدیقه می‌آورد. 8 او با ذکر نام مرغان به توصیف صفات آنها می‌پردازد: بــط و طـاووس‌سـت و زاغـست و خــروس ایـن مثـال چـار خـلـق انـدر نفـوس بط حرص است و خروس آن شهوت است جاه چون طاووس و زاغ امنیت است (مثنوی، 5/43 و 44) مولانا از این چهار مرغ به چهار عامل درونی گمراه کننده در دل و ضمیر مردم تعبیر می‌کند و در پی تفسیر اوصاف این مرغان به حکایات و روایات و مباحث فراوانی می‌پردازد که صدها بیت از دفتر پنجم مثنوی را در برمی‌گیرد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.