Skip to main content
فهرست مقالات

آثار یخساری در ایران

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 1 تا 18)

کلیدواژه ها : یخسار ،یخچال ،تعادل آب و یخ ،پادگانه ،خط برف دائمی ،نمدان

کلید واژه های ماشینی : یخی ،دمای ،یخچالی ،ارتفاع ،ایران ،اقلیمی ،یخبندان ،دشت ،آب ،برودتی ،آثار مورفولوژیکی یخبندانهای کواترنر ایران ،خط تعادل آب و یخ ،آثار ،منطقه ،درجه سانتیگراد ،دوره سرد ،پهنه‌‌های یخی ،آثار یخساری در ایران ،خط ،بررسی آثار مورفولوژیکی یخبندانهای ،شواهد ،یخبندانهای کواترنر ایران موضوع ،بازسازی شرایط دمایی در دوره ،کلاهکهای یخی ،دشت نمدان در عصر یخچالی ،آثار یخسارها ،تحلیل ،آثار یخچالی ،ویژگیهای برودتی بیشتری نشان ،ایران نسبت به ردیابی آثار

بررسی آثار مورفولوژیکی یخبندانهای کواترنر ایران موضوع مورد علاقه بسیاری از محققان بوده است که می‌توان شروع آن را به ژاک دومرگان[1] ‌(1890م.) نسبت داد. در این میان ردیابی پاره‌ای از پدیده‌ها سهلتر بوده و پاره‌ای دیگر به‌واسطه غیر محتملتر بودن آن کمتر مورد ارزیابی محققان قرار گرفته است. از آن جمله می‌توان به‌وجود آثار یخسارها یا کلاهکهای یخی[2] اشاره کرد. بررسی و تحلیل آمار اقلیمی ثبت شده فعلی در ایران از یکسو و وجود نقاط یا محلهایی که نسبت به نواحی مجاور از نظر برودتی تفاوتهای چشمگیری از خود نشان می‌دهند، سبب شد که نظر ژئومورفولوژیستها به این نقاط جلب شده و پراکندگی آنها در ایران مشخص شود. بدیهی است با توجه به تخمینهای دما و حرارت محیطی در گذشته، می‌توان حدس زد که این نقاط در گذشته (در دوره‌های سرد) نسبت به نقاط مجاور از خود ویژگیهای برودتی بیشتری نشان می‌داده‌ا‌ند و چنانچه از نظر توپوگرافی نسبتا هموار و دمای آنها مشابه ارتفاعات براورد شود؛ در این صورت احتمال وجود کلاهکهای یخی در عصر یخبندان در آنها افزایش پیدا می‌کند. لازم به ذکر است که این مقاله از یک طرح تحقیقاتی گرفته شده و با حمایت مالی وزارت نیرو به انجام رسیده است؛ همچنین با اتکا به روش رایت و تحلیل رقومی داده‌های هواشناسی مضبوط نسبت به بازسازی شرایط دمایی در دوره سرد اقدام صورت گرفته است؛ سپس با تعیین گستره آن در ایران نسبت به ردیابی آثار یخسارهای محتمل در زاگرس اقدام شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد، که آثار این پدیده در دشت نمدان فارس به استناد براورد‌های اقلیمی شواهد مورفیک ارضی و پاره‌ای شواهد رسوبی وجود دارد. بنابراین شایان ذکراست که با این روش، وجود آثار یک پهنه یخی (یخسار) برای اولین بار در ایران به اثبات می‌رسد.

خلاصه ماشینی:

"بدیهی است با توجه به تخمینهای دما و حرارت محیطی در گذشته، می‌توان حدس زد که این نقاط در گذشته (در دوره‌های سرد) نسبت به نقاط مجاور از خود ویژگیهای برودتی بیشتری نشان می‌داده‌ا‌ند و چنانچه از نظر توپوگرافی نسبتا هموار و دمای آنها مشابه ارتفاعات براورد شود؛ در این صورت احتمال وجود کلاهکهای یخی در عصر یخبندان در آنها افزایش پیدا می‌کند. با توجه به اینکه مطالعات یخچال‌شناسی در ایران، همگی بر کاهش برودت ایران در آخرین دوره سرد نسبت به زمان فعلی دلالت دارد، لذا شناسایی مناطقی که چند ماه از سال دارای دمای کمتر از پنچ درجه سانتیگراد هستند می‌تواند به‌عنوان مناطقی که در دوره‌های یخچالی حداقل در بخشی از سال دچار یخزدگی می‌شده‌اند، تلقی شوند؛ زیرا کمترین براورد تفاوت دمای متوسط سالیانه برای ایران به‌وسیله محققان در عصر یخچالی بین 5 تا 6 درجه سانتیگراد بوده است[1]؛ این به آن معنا است که اگر دمای متوسط مناطقی در حال حاضر حدود 5 درجه سانتیگراد و یا کمتر است، در آن زمان به صفر نزول می‌کرده و یخزدگی در آن حادث می‌شده است. بدیهی است اینگونه مطالعات ضمن بهتر روشن کردن وضعیت طبیعی سرزمین در زمان گذشته می‌تواند راهبردهای کلان در توسعه منطقه‌‌ای و بهروری از منابع آبی را برای برنامه‌ریزان بیش از پیش روشن سازد؛ زیرا عملکرد یخها همواره با باره‌سازی سفره‌‌های مطلوب آبی همراه تلقی شده است؛ در این صورت اگرچه فعالیتهای یخچالی به‌صورت متمرکز می‌تواند چنین سفره‌‌هایی را ایجاد کند ولی حرکت ورقه‌‌ای یخ و یا سطوح پهنه‌‌ای یخی شرایط تجمع رسوب و ایجاد سفره‌‌های ذخیره‌‌ آبی را نداشته و قادر به ایجاد سفره‌‌های بزرگ و مطلوب آبی نیستند و در عوض ثمره عملکرد آنها بیشتر منتهی به ایجاد لایه‌‌ای از خاکهای مناسب کشاورزی است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.