عقاید دینی و نسبت عقل با آن از منظر قرآن و حدیث مقاله

قبسات پاییز 1389 - شماره 57 رتبه: علمی-پژوهشی/ISC (‎26 صفحه - از 5 تا 30 )

کلیدواژه ها: عقل و اعتقاد دینی مبادی کاربرد عقل در دین مبدأ قلمروشناختی قلمرو عقاید دینی شاخصه‌های معارف اعتقادی دین جایگاه عقل در حوزۀ عقاید دینی حجیت عقل در عقاید کارکردهای عقل در عقاید : مبادی کاربرد عقل در دین کارکردهای عقل در عقاید ج the origin of studying domain the domain of religious beliefs reason and religious beliefs the position of reason validity of reason reason’s functions reason عقل عقاید معرفت قرآن عقد عقاید دینی توحید قرآن کریم قلب

fa en

چکیده:

شناسایی مشخصات هریک از حوزه‌های منظومة معرفتی دین و نسبت عقل با آن، به‌مثابۀ مبنای تعقل در گزاره‌ها و آموزه‌های دین، ضرورتی انکارناپذیر است. این پژوهش منظومۀ عقاید و باورهای دینی را از میان حوزه‌های گوناگون معرفت دینی برگزیده و پس از معرفی شاخصه‌های آن، نسبت عقل را با عقاید دینی از منظر قرآن و حدیث مورد بررسی قرار می‌دهد، تا جایگاه عقل، حدود و کارکردهای آن را در این قلمرو روشن کند. بررسی آیات قرآن کریم و سنت قولی و فعلی معصومان  نشان می‌دهد که حوزۀ عقاید دینی عبارت است از: «مجموعه‌ای نظام‌مند از باورهای جزمی واقع‌نما نسبت به گزاره‌های اخباری لاهوتی دین که متعلق ایمان قرارگرفته و «بینش دینی» را شکل میدهند. این مجموعه، به‌مثابۀ یک « قلمرو معرفتی» و به‌منزلۀ هستۀ مرکزی منظومۀ معرفتی دین ایفای نقش می‌کند». همچنین مفاد آیات و روایات نشان می‌دهد که بهره‌گیری از گوهر قدسی عقل در حوزۀ عقاید دینی نه‌تنها ممکن، بلکه ضروری و کارآمد است و از نظر شارع حجیت دارد؛ البته این کارآمدی به تناسب نوع قضایای عقیدتی ذومراتب است و دربارۀ حقایق فراعقلی محدودیت‌هایی دارد. حکم به وجوب تفکر در عقاید، کشف عقاید حق و استدلال بر آنها، تصدیق، تثبیت و رشد عقاید حق، استقامت و وفاداری به عقاید در عمل، نشر عقاید حق و سرانجام دفاع از عقاید حق در برابر باطل را می‌توان از کارکردهای اساسی عقل در حوزۀ عقاید دینی دانست.

چکیده:

Identification of the characteristics of every single one of the fields of religious studies and their relation with reason is an undeniable necessity، just like the necessity of the bases of reasoning in religion’s statements and teachings. In this research I have selected religious beliefs among the different fields of religious studies; then I have introduced its main parameters and explained the relation between reason and religious beliefs according to Quran and narrations. This will clarify the position of reason، its restrictions and applications in this field. Investigation of Quran’s verses and the verbal and actual tradition of the infallibles show that religious beliefs are: “a systematic collection of definite and realistic beliefs – with respect to religion’s Divine informative statements –which are believed in and form a ‘religious insight’. This collection is like an ‘epistemological field’ and has the role of the ‘central nucleus’ or epistemological system religion. In addition the content of Quran’s verses and narrations show that using reason in the field of religious beliefs is not only possible rather it is necessary and competent and has authority and validity for God. This competence، of course، has different levels with respect to the kind of doctrinal statement and has some restrictions for meta-rational facts. The main functions of reason in the field of religious beliefs are: ordaining the necessity of thinking in the field of beliefs، discovering the true beliefs and reasoning them، confirming، stabilizing and developing the correct beliefs، being loyal to the beliefs in practice، publication of the true beliefs and defending them against incorrect thoughts.

خلاصه ماشینی:

"3. کارکردهای عقل در حوزۀ عقاید دینی پس از ذکر نمونه‌های متعدد از کاربرد عقل در قرآن کریم و سیرۀ معصومان جهت اثبات امکان، ضرورت، کارآمدی و حجیت تعقل در حوزۀ عقاید دینی، در اینجا به اختصار چند کارکرد عمدۀ عقل را در حوزۀ معارف اعتقادی یاآوری می‌کنیم: الف) حکم به وجوب تفکر در عقاید عقل پس از دلالت بر حقانیت و ربوبیت خداوند متعال و فهم اجمالی محبت و کراهت و طاعت و معصیت او، خود را نیازمند طلب علم از طرق مختلف کسب معرفت می‌یابد تا اسباب محبت و طاعت حضرت حق را بشناسد و به دست آورد و به همین دلیل بر وجوب تفکر و تعلم حکم می‌کند. ب) کشف عقاید حق و استدلال بر آنها از نظر قدما اگر بخواهیم از قرآن و روایات به‌عنوان حجت استفاده کنیم، قبلا باید تعدادی از مسائل و موضوعات کلامی مستقلا اثبات شوند و بنابراین، عقل در این موارد «تنها حجت موجود» است؛ مسائلی مانند: وجود خدا، یکتایی خدا، علم مطلق خداوند، قدرت مطلق خداوند، ربوبیت مطلقة الهی، خیرخواه علی الإطلاق بودن خدا، تصرف تشریعی خداوند از طریق نبوت (ضرورت بعثت پیامبران)، وجوب عصمت انبیا در مقام تلقی، حفظ و ابلاغ وحی و ... ج) تصدیق حقایق پس از کشف عقاید حق، این عقل است که آنها را تصدیق کرده و انسان را برمی‌انگیزد که با زبان یا دل یا اعضا و جوارحش عملا به حقانیت آنها اقرار نماید؛ چنان‌که امام کاظم( می‌فرماید: «العقل یعرف به الصادق علی الله فیصدقه و الکاذب علی الله فیکذبه» (الکلینی، همان، ج1، ص24- 25، ح20) و در روایت دیگر آمده است: « بالعقول یعتقد التصدیق بالله» (الصدوق، 1357، ص35)."

دریافت فایل ارجاع :
(پژوهیار, , , )

دانلود PDF
دانلود HTML

لینک کوتاه:

صفحه:

ورود / عضویت

برای مشاهده متن مقاله و یا دانلود آن لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

ورود