Skip to main content
فهرست مقالات

شیخیه از اعتراض تا تأسیس فرقه مذهبی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (22 صفحه - از 17 تا 38)

کلیدواژه ها : فلسفه ،ملاصدرا ،صفویه ،تشیع ،تصوف ،شیخیه ،فرقهء دینی ،شیخ احمد احسائی ،پروتست ،مکتب اخباری ،صوفیان ،سید کاظم رشتی

کلید واژه های ماشینی : شیخیه، شیخ احمد احسائی، اعتراض، مذهب، پیرو شیخ احمد احسائی، دینی، سید کاظم رشتی، کرمانی، محمد کریم خان کرمانی، صفوی، فرقهء شیخیه، شیخ احمد، فرقهء، فرقهء شیخی، استر آبادی، تبریز، حاج محمد کریم خان کرمانی، اخباری، تأسیس رسمی فرقهء مذهبی، اعتراضات گستردهء شیخ احمد احسائی، تفکر شیعی، مذهب شیعه و پیرو شیخ، مجلسی، عصر صفوی، سید کاظم رشتی پیشوای شیخیه، تفکر، مکتب شیخی، شیعه و پیرو شیخ احمد، تأسیس رسمی فرقهء شیخی، تأسیس فرقه مذهبی

بنا به باور جامعه شناسان دین پ‌ژوه،تمامی ادیان-اعم از وحیانی و غیر وحیانی-سیر تطور همسانی دارند؛که از شکل خاصی در قالب گروه پراکنده‌ای از افراد و پاره‌ای آداب سادهء عبادی شروع شده،سپس به سوی پیچیدگی و ساختارمندی خاصی سیر می‌کنند و همه چیز در آن‌ها به پایداری می‌رسد اماظ7با بروز شرایط نوین،پروتست‌ها(اعتراض)شکل می‌گیرد و چنانچه جنبه‌های تئوریک این اعتراض با موفقیت سامان پذیرد و تداوم داشته باشد،عاقبت به‌ ظهور فرقه دینی منجر می‌گردد. بانظر به باور فوق،در این مقاله،فرقهء شیخیه-که از انشعابات مذهب شیعه و پیرو شیخ‌ احمد احسائی می‌باشند-مورد بررسی قرار می‌گیرد و مراحل سه گانهء اعتراض،چالش‌های‌ درون گروهی و تأسیس رسمی فرقهء مذهبی،در آن دنبال می‌شود.

خلاصه ماشینی: "علی رغم خواستگاه اولهء شاه اسماعیل اول صفوی-که خواستگاهی صوفیانه بود و نیز با تکیه بر اقتدار دینی-سیاسی خود به عنوان‌"مرشد کامل‌"(زرین کوب،ص 722)به‌ قدرت سیاسی دست یافته بود-ولی ضرورت‌های سیاسی و اجتماعی،اندک اندک، صفویان را به سوی فقیهان و علمای شیعه سوق داد تا آنجا،که به روزگار شاه طهماسب، محقق کرکی بنای مشروعیت سیاسی نهاد حکومت و توسعهء نقش سیاسی و اجتمکاعی‌ تشیع و،مآلا روحانیون شیعی،را معماری کرد از این روست که از وی به عنوان‌"جامع‌ مقاصد پیشینیان و مؤسس مطالب پسینیان و مجدد مذهب حق‌"یاد کرده‌اند. اکنون،جای آن دارد که بحث آغازین خود باز گردیم و با مروری دوباره بر توصیفی که از وضع نحله‌های فکری در فاصلهء قرن دهم تا سیزدهم به عمل آمد، موقعیت اندیشه و تفکر شیعی را به هنگام تکاپوهای اولیهء شیخ احمد احسائی، بنیان گذار فرقهء شیخیه،روشن کنیم همان طور که پیشتر بیان شد،مهم‌ترین چالش‌های فکری و محصولات و فرآورده‌های آن،فارغ از نو آوری‌های خاصی که علی الاصول در پی می‌آید،پاسخی به‌ شرایط و مقتضیات زمانه بود یا لااقل انعکاس و پرتوی از آن در رهیافت شیخیه دیده‌ می‌شود. در دورهء چالش‌های درونی شیخیه،حاج محمد کریم خان کرمانی،مؤسس فرقهء شیخیهء کرمان،توانست،با تکیه بر امکانات مادی و نفوذ محلی،مکتب شیخی را در قالب یک فرقهء تمام عیار سامان بخشد و،بر این اساس، تأسیس رسمی فرقهء شیخیه را باید متوجه او دانست؛زیرا،هیچ کدام از مدعیان جانشینی‌ سید و شاخه‌های مکتب شیخی دوان چندانی نیافتند و تنها شاخهء کرمان بود که تداوم‌ یافت و،با حیات خود،مکتب شیخی را نیز به یک فرقهء مذهبی مبدل ساخت."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.