Skip to main content
فهرست مقالات

مبادی علوم طبیعی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 121 تا 138)

کلیدواژه ها : ماده ،نفس ،صورت ،طبیعت ،جسم ،مزاج ،مبادی

کلید واژه های ماشینی : مبادی ،مبادی علوم طبیعی ،جسم ،طبیعت ،ماده ،صدر المتألهین ،فاعل ،مزاج ،ابن‌سینا ،نفس ،کیفیت ترکب جسم طبیعی ،حرکت ،کیفیت ،شی‌ء ،ترکیب ،تلاقی ،فعلیت ،قوا مبدأ افعال ،فعل فاعل طبیعی به تلاقی ،ماهیت ،عناصر ،فاعل و غایت ،فاعل طبیعی ،مبحث مزاج با بحث ماده ،قوا مبدأ افعال غیر ،جزئی ،سخن ،صور طبیعی هیولای مشترک ،مبدأ افعال غیر ارادی ،مبادی مشترک اشیاء طبیعی

یکی از ویژگیهای فلسفه به معنای خاص کلمه آن است که مبادی تصوری و تصدیقی سایر علوم در آن مورد بحث قرار می‌گیرد و این نکته‌ای است که بویژه از عهد شیخ‌الرئیس بر آن تأکید فراوان شده و به همین جهت فلسفه را مادر و مرجع سایر علوم دانسته‌اند. در این مقاله سعی شده است در حد اختصار، دیدگاههای ابن سینا و صدرالمتألهین در این باب توضیح داده شود و مواردی از قبیل طبیعت، موضوع علوم طبیعی، کیفیت ترکب جسم طبیعی، بحث مزاج و ارتباط آن با بحث ماده و صورت مطرح گردد.

خلاصه ماشینی:

"احتمال دوم - که سخن شیخ در مباحث دیگر آن را تأیید می‌کند - این است که طبیعت در ماده شی‌ء مرکب موجود است، و معنای صورت بر خود مرکب قابل حمل است؛ چرا که صورت و ماهیت مرکب با فصل آن متحد است و فصل همان ماهیت لابشرط است و آخوند فصل و جنس را متحد با نوع می‌داند. آخوند بر آن است که در جمیع طبایع، هر ذات متوجه کمالات و غایات خویش است و هرگونه تخلف از رسیدن به آنها ناشی از قسر قاسر یا عروض مانع یا قصور طبیعت است و حکمت مرگ چیزی جز رسیدن به سعادت نیست و نیز کمال و فعلیت منحصر در سعادت عقلانی نیست، بلکه همه نفوس دارای وجودی اشد و آکد از وجود دنیوی می‌شود و این تأکد وجودی منافاتی با شقاوت و نکال ندارد (صدر المتألهین، همان، 263ـ264). در مورد "عدم" نیز نظر آخوند بر خلاف شیخ که عدم را همان فساد صورت از ماده می‌داند (ابن سینا، همان، 1/24)، آن است که عدم مشترک که جزو مبادی به حساب می‌آید، همان عدمی است که با تجدد وجودی اشیاء طبیعی(بر اساس حرکت جوهری) آمیخته است (صدر المتألهین، همان، 5/277) و بازگشت آن به نحوه وجود اشیاء طبیعی است. خلاصه دلایل ملاصدرا بر ترکیب اتحادی ماده و صورت به قرار ذیل است: برهان اول: اگر ماده و صورت به حسب خارج، دو ذات مختلف در حقیقت جسم بودند، حمل یکی بر دیگری به هیچ اعتباری صحیح نبود؛ چنانکه بعضی محققان و از جمله شیخ‌الرئیس بر این مطلب تأکید کرده‌اند که حمل اجزایی که در وجود خارجی خویش متغایرند بر یکدیگر، و نیز حمل مجموع آنها بر یکی و نیز حمل یکی بر مجموع محال است و آن را امری بدیهی می‌دانند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.