Skip to main content
فهرست مقالات

مبادی علوم طبیعی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 121 تا 138)

کلیدواژه ها :

ماده ،نفس ،صورت ،طبیعت ،جسم ،مزاج ،مبادی

کلید واژه های ماشینی : مبادی، مبادی علوم طبیعی، جسم، طبیعت، ماده، صدر المتألهین، فاعل، مزاج، ابن‌سینا، نفس

یکی از ویژگیهای فلسفه به معنای خاص کلمه آن است که مبادی تصوری و تصدیقی سایر علوم در آن مورد بحث قرار می‌گیرد و این نکته‌ای است که بویژه از عهد شیخ‌الرئیس بر آن تأکید فراوان شده و به همین جهت فلسفه را مادر و مرجع سایر علوم دانسته‌اند. در این مقاله سعی شده است در حد اختصار، دیدگاههای ابن سینا و صدرالمتألهین در این باب توضیح داده شود و مواردی از قبیل طبیعت، موضوع علوم طبیعی، کیفیت ترکب جسم طبیعی، بحث مزاج و ارتباط آن با بحث ماده و صورت مطرح گردد.

خلاصه ماشینی:

"احتمال دوم - که سخن شیخ در مباحث دیگر آن را تأیید می‌کند - این است که طبیعت در ماده شی‌ء مرکب موجود است، و معنای صورت بر خود مرکب قابل حمل است؛ چرا که صورت و ماهیت مرکب با فصل آن متحد است و فصل همان ماهیت لابشرط است و آخوند فصل و جنس را متحد با نوع می‌داند. آخوند بر آن است که در جمیع طبایع، هر ذات متوجه کمالات و غایات خویش است و هرگونه تخلف از رسیدن به آنها ناشی از قسر قاسر یا عروض مانع یا قصور طبیعت است و حکمت مرگ چیزی جز رسیدن به سعادت نیست و نیز کمال و فعلیت منحصر در سعادت عقلانی نیست، بلکه همه نفوس دارای وجودی اشد و آکد از وجود دنیوی می‌شود و این تأکد وجودی منافاتی با شقاوت و نکال ندارد (صدر المتألهین، همان، 263ـ264). در مورد "عدم" نیز نظر آخوند بر خلاف شیخ که عدم را همان فساد صورت از ماده می‌داند (ابن سینا، همان، 1/24)، آن است که عدم مشترک که جزو مبادی به حساب می‌آید، همان عدمی است که با تجدد وجودی اشیاء طبیعی(بر اساس حرکت جوهری) آمیخته است (صدر المتألهین، همان، 5/277) و بازگشت آن به نحوه وجود اشیاء طبیعی است. خلاصه دلایل ملاصدرا بر ترکیب اتحادی ماده و صورت به قرار ذیل است: برهان اول: اگر ماده و صورت به حسب خارج، دو ذات مختلف در حقیقت جسم بودند، حمل یکی بر دیگری به هیچ اعتباری صحیح نبود؛ چنانکه بعضی محققان و از جمله شیخ‌الرئیس بر این مطلب تأکید کرده‌اند که حمل اجزایی که در وجود خارجی خویش متغایرند بر یکدیگر، و نیز حمل مجموع آنها بر یکی و نیز حمل یکی بر مجموع محال است و آن را امری بدیهی می‌دانند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.