Skip to main content
فهرست مقالات

ابن سینا و فلک محدد الجهات

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (22 صفحه - از 101 تا 122)

کلیدواژه ها :

جهت ،<P>فلک ،فلک محدد الجهات ،زمان</P>

کلید واژه های ماشینی : فلک محدد الجهات، فلک، ابن‌سینا، ابن‌سینا و فلک محدد، حرکت، نقدوبررسی فلک محدد الجهات، هیئت، نظریهء فلک محدد الجهات، خصوصیات فلک محدد الجهات، برهان

&lt;P&gt;نظام هیئت بطلمیوسی بر مبنای اعتقاد به وجود هشت فلک،شکل گرفته بود که در محاسبات علم هیئت و نجوم مورد استفاده قرار می‌گرفت.فیلسوفان نخستین مسلمان‌ (فارابی و ابن سینا)،فلک دیگری بر این مجموعه افزودند که بر آن،نام«محدد الجهات» نهادند.براهین فلسوفان در بحث افلاک،جمله،مربوط به این فلک است و در اثبات‌ وجود سایر افلاک،برهانی اقامه نکرده‌اند.به نظر می‌رسد که ابطال نظام بطلمیوسی،خللی به وجود این فلک وارد نمی‌سازد،زیرا اساسا این فلک در آن نظام وجود نداشته‌ است و فلاسفه به علل فلسفی قائل به وجود چنین فلکی شده‌اند.پرسشی که در این مقاله‌ در پی یافتن پاسخ آن هستیم.این پرسش است که فیلسوفان،چه نیازی به این فلک‌ داشته‌اند و چرا قائل به آن شده‌اند؟در حقیقت در فلسفهء این فیلسوفان،این فلک دارای‌ دو وظیفهء اصلی است:اولا)تعیین‌کنندهء جهات اصلی،یعنی فرازوفرود(فوق و تحت) به شمار می‌آید.جهات اصلی در بحث مکان طبیعی و حرکت طبیعی اشیاء مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند و ثانیا)این فلک حافظ زمان مطلق است و زمام از حرکت آن پدید می‌آید. در این مقاله با بررسی دلایل فیلسوفان بر وجود این فلک و ذکر نظرات جدید در مورد زمان و مکان،به نقدوبررسی فلک محدد الجهات پرداخته‌ایم و نشان داده‌ایم که چگونه‌ می‌توان احیانا همچنان از دیدگاه آنان دفاع کرد و نیز چرا و چگونه،با توجه به نظریات‌ جدید علمی و نظریهء نسبیت،دیدگاه آنان قابل دفاع نخواهد بود&lt;/P&gt;

خلاصه ماشینی:

"بررسی جهت در این روزگار گفتیم که یکی از عوامل و دلایل در نظر گرفتن فلک محدد الجهات در طبیعیات،تعیین‌ کردن جهات اصلی(فراز و فرود)بوده است و دلیل حقیقی بودن این دو جهت از دیدگاه‌ حکما،دو چیز است: 1-به گاه نبودن انسان،سنگ همچنان به سوی پایین فرو می‌افتد و بخار آب به سوی‌ بالا می‌رود،بدین معنا که قدما به واسطهء فلک محدد که محیط آن سرحد عالم و مرکز آن،مرکز عالم را معین می‌ساخت،دو مکان طبیعی برای عالم اجسام در نظر می‌گرفتند (الهی قمشه‌ای،391/1)و با در نظر گرفتن دو مکان(حیز)طبیعی فوق و تحت(فراز و فرود)،دو جهت اصلی را ثابت می‌کردند،آنگاه در حرکت اجسام،«اگر جسمی به جهت‌ طبیعی‌[و به سمت مکان طبیعی‌]خود حرکت می‌کرد،حرکت آن طبیعی بود و اگر بر خلاف جهت طبیعی خود به حرکت در می‌آمد،حرکت آن را قسری می‌دانستند» (همانجا). بررسی مسألهء زمان از دو دیدگاه دیگر در این بخش به بررسی این مسأله می‌پردازیم که با توجه به نظریات جدید فیزیکی و فلسفی در مورد زمان،نظریهء فلک محدد الجهات با چه مشکلاتی مواجه می‌شود: الف)نظریهء فیزیکی در پاسخ این پرسش که:«آیا زمان بر همهء اشیاء به نحو یکسان می‌گذرد؟»،دو تئوری‌ در فیزیک مطرح است:(هالیدی،7201-8201؛وایدنر،43 به بعد)تئوری مطلقیت،تئوری‌ نسبیت: 1)تئوری مطلقیت،یا تئوری نیوتنی که بر مبنای آن،زمان برای همهء دستگاهها،به‌ نحو یکسان می‌گذرد. در این‌که طبیعیون قدیم قائل به کدامیک از دو نظریهء فوق بوده‌اند،اختلاف نظر وجود دارد(همو،091/2،591)ولی درهرحال،معتقد بوده‌اند که زمان یکسانی بر تمامی عالم حاکم است و سپس در پاسخ این پرسش که عامل ایجاد این زمان یکسان‌ چیست،وجوه کرهء محدد الجهات را مطرح می‌کرده‌اند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.