Skip to main content
فهرست مقالات

دلایل قرآنی اصل لزوم در عقود

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 33 تا 50)

کلیدواژه ها :

اجمال ،عقد ،عهد ،عموم ،اطلاق ،مقتضای عقد ،اصل لزوم ،شبههء موضوعی ،نفس عقد

کلید واژه های ماشینی : عقد، عقود، اصل لزوم در عقود، لزوم، دلایل قرآنی اصل لزوم، اوفوا بالعقود، وفا، قرآنی، بیع، دلالت

درخصوص دلالت آیات قرآنی بر«اصل لزوم در عقود»هم میان فقهای خاصه و هم‌ میان فقهای عامه اختلاف نظر وجود دارد.عمدهء دلیل موافقان،تمسک به ظاهر آیاتی از قرآن از جمله آیهءاوفوا بالعقود است که براساس آن هر عقدی را واجب الوفا دانسته‌اند و در اینجا مراد از عقد،مطلق عهد است.برخی علمای عامه نیز عقد را اعم از عهد و عقود معاملی دانسته‌اند.از سوی دیگر درک عرف نیز از این آیه،لزوم و پای‌بندی به کلیهء عقود است.برخی مخالفان دلالت بر اصل لزوم در عقود برآنند که مراد از وفای به عقد،قیام به‌ مقتضای عقد است و بر این اساس در عقد،قائل به اجمال شده‌اند که حال آن را باید از بیان نبوی یا امامی دانست؛برخی از عامه نیز آیه را مجمل دانسته و مطلق«اوفوا بالعقود» را بر مقید«اوفوا بعهد الله اذا عاهدتم»حمل کرده و آیه را مربوط به مورد خاص دانسته‌اند. رد این نظریه به این است که تعبیر آیهء«اوفوا بالعقود»عام است و مورد مخمص نیست. علاوه بر آن اینجا جای حمل مطلق بر مقید نیست.

خلاصه ماشینی: "به نظر می‌رسد که تلقی معنای مزبور و استفادهء اصل لزوم از آیهء اوفوا بالعقود توسط دانشمندان نامبرده و فقهای بزرگی چون صاحب جواهر(نکـ:نجفی،022/22)و شیخ‌ انصاری(نکـ:مکاسب،512)صرف نظر از اختلاف در بیان براساس یافته‌هایی در علم‌ اصول بوده است؛چون واژه«اوفوا»از ایفاء،و مادهء آن وفا به معنای تمام وکمال عمل‌ کردن است(نکـ:فاضل مقداد،17/2)و هیئت آن،امر است و در علم اصول به اثبات‌ رسده که امر بر وجوب دلالت دارد(نکـ:کفایه،301/1)و نیز تعبیر آیه عام است چون‌ واژهء «العقود»که جمع معرف به«ال»می‌باشد افادهء عموم می‌کند(نکـ:همان،433/1) از سوی دیگر آیه درمقام اطلاق است هیچ قیدی بر آن وارد نیست پس همهء زمانها و مکانها را شامل است در نتیجه باید گفت که آیه هم بر عموم افرادی دلالت دارد و هم بر عموم زمانی و بنابراین،بیانگر این قاعدهء کلی که هر عقد صحیح شرعی صرف‌نظر از ادلهء خارجی،از همان ابتدای انعقاد،همیشه و در هر مکان و در همهء مصادیق خود واجب‌ الوفاست و باید بدان پای‌بند بود جز آنچه به دلیل خاص خارج شود که لازمهء این معنا اصل لزوم در عقود است که از مدلول التزامی آیهء شریفه مستفاد است. در نوشتار حاضر چهار فقره از آیات قرآن کریم بویژه آیه« اوفوا بالعقود »با توجه به تفاسیر عامه و خاصه و اقوال‌ فقها مورد بررسی قرار گرفت و برخلاف نظر برخی فقها که منکر دلالت این آیه بر اصل‌ لزوم بودند،اثبات شد که به جز آیهء« احل الله البیع »هر سه آیه دیگر بر اصل لزوم در همه‌ عقود،دلالت دارند و به نظر می‌رسد دلالت آیه« اوفوا بالعقود »به بیانی که گذشت‌ قوی‌ترین مدرک قرآنی برای اثبات «قاعده لزوم»است که براساس آن در صورت تردید در لزوم و جواز هر عقدی اعم از تملیکی یا عهدی باید آنرا لازم دانست حتی فسخ یکی‌ از طرفین بدون رضای طرف دیگر نیز هیچ اثری در انحلال عقد نخواهد داشت."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.