Skip to main content
فهرست مقالات

سیر تحول علم مکانیک نزد مسلمانان

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : مکانیک، علم، جسم، فنی، آب، بنوموسی، آسیاب، اسلامی، کتاب، حرکت

خلاصه ماشینی: "امام فخر رازی در فصل 91 از فن اول کتاب دوم المباحث المشرقیة،چاپ حیدرآباد دکن، ص 232 و 332 می‌نویسد:ان الجسم اذا تحرک فی مسافة فکلما کان الجسم الذی فی المسافة ارق،کانت الحرکة فیه اسرع،و کلما کان أغلظ کانت الحرکة فیه ابطألأن الرقیق شدید الانفعال عن‌ الدافع الخارق،و الغلیظ شدید المقاومة،و ایضا المشاهدة تدل علی ذلک،یعنی هرگاه جسمی‌ مسافتی را بپیماید،هرچه جسمی/ماده‌ای که در آن مسافت هست رقیقتر باشد حرکت در آن‌ سریعتر،و رقیق هرچه غلیظتر باشد حرکت در آن کندتر است،زیرا غلیظ[مادهء/جسم‌]در برابر عامل دافع(-راننده)و خارق نیر بر این‌[-سوراخ‌کننده،سنبنده،گسلنده‌]سخت منفعل می‌شود ولی‌[مادهء]مقاومت شدیدی در برابر آن عامل نشان می‌دهد. 4وابستگی حرکت به زمان را بهمنیار مرزبان‌ (متوفی 854)،از شاگردان بو علی،در کتاب التحصیل مطرح می‌کند و می‌گوید:هر سرعتی در زمان معنی دارد زیرا با هر سرعت مسافتی طی‌ می‌شود و این طی مسافت با مرور زمان توأم است. ابن سینا در کتاب الإشارات و التنبیهات،النمط الثانی،الفصل السادس می‌گوید(جلد دوم،ص‌ 891):انک لتعلم ان الجسم اذا خلی و طباعه و لم یعرض له من خارج تأثیر غریب،لم یکن له بد من موضوع معین و شکل معین،فإذن فی طباعه مبدأ استیجاب ذلک،یعنی بدان که اگر جسمی‌ تنها با طبع خود باشد(تأثیر بیگانه‌ای از بیرون بر آن وارد نشود)،ناچار باید موضعی معین و،در شکلی معین داشته باشد،و،بنابراین،مبدأ و منشأ وجوب این است. جملهء ابن سینا به نقل از فصل 32 نمط ششم کتاب اشارات و تنبیهات(جلد سوم،ص 102) این است:لا یجوز أن یکون فی جسم من الأجسام قوة طبیعیة تحرک ذلک الجسم حرکات بلانهایة، یعنی ممکن نیست که در جسمی نیرویی طبیعی وجود داشته باشد که آن جسم را بلانهایه به‌ حرکت وادارد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.